Cybernetyczni rycerze bronią Polski. Kim są?

Polska jest jednym z najczęściej atakowanych w cyberprzestrzeni państw na świecie. Każdego dnia wyspecjalizowane służby neutralizują próby uderzenia w krajową infrastrukturę. Czy możemy zatem czuć się bezpiecznie? Odpowiedzi na te i inne pytania padały podczas konferencji poświęconej bezpieczeństwu energetycznemu zorganizowanej przez Politechnikę Rzeszowską. Analizę bieżącej sytuacji przedstawił gen. dywizji Karol Molenda, dowódca Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni (KWOC) w latach 2022-2026, a dziś strategiczny doradca dowódcy NATO ds. transformacji.

Nasz kraj niezmiennie znajduje się wśród strategicznych celów, na które zagięli parol hakerzy z całego globu – na czele ze zbrodniczą Putinowską Rosją. Cywilne i wojskowe służby każdego dnia odpierają zagrożenia i wzmacniają odporność systemów. Ich skuteczność wynika z rozpoznawania taktyk, technik i narzędzi używanych przez wrogów. Nie istnieje jednak jedno rozwiązanie gwarantujące pełne bezpieczeństwo. „W cyfrowym świecie sytuacja zmienia się niezwykle dynamicznie, więc taka uniwersalna zapora nie ma prawa postać. Dlatego, budując system, trzeba zaimplementować odpowiednią odporność już od samego początku” – zaznaczył gen. Karol Molenda.

Czym konkretnie jest cyberbezpieczeństwo?

Pod określeniem „cyberbezpieczeństwo” kryje się: ochrona systemów komputerowych, sieci, urządzeń oraz danych wrażliwych przed cyfrowymi atakami, kradzieżą i uszkodzeniem. Kroki podejmowane przez „cyber-żołnierzy” to zapobieganie, wykrywanie i reagowanie. A konkretnie:

Ochrona danych i sieci: silne szyfrowanie danych i zapory sieciowe (firewalle), które blokują niepowołany ruch.

Uwierzytelnianie: implementacja uwierzytelniania wieloskładnikowego (2FA/MFA), czyli dodatkowego potwierdzania tożsamości (np. kodem z SMS-a).

Aktualizacje i łatanie dziur: regularne instalowanie poprawek bezpieczeństwa w systemach i aplikacjach, aby hakerzy nie mogli wykorzystać znanych błędów.

Kopie zapasowe (backupy): tworzenie bezpiecznych kopii ważnych plików, co pozwala odzyskać je np. po ataku ransomware (polega na blokowaniu danych i żądaniu pieniędzy za zdjęcie blokady).

Monitorowanie i reagowanie: monitoring sieci w celu wykrycia podejrzanych zdarzeń i jak najszybsze usunięcie ich zanim wyrządzą poważne szkody.

Edukacja (tzw. cyber-higiena): edukacja internautów w zakresie unikania phishingu (wyłudzania haseł przez fałszywe maile i strony) oraz tworzenia bezpiecznych haseł.

Infrastruktura specjalnej troski

Były dowódca KWOC odniósł się także do sytuacji, w której cyberatak mógłby zostać uznany za akt agresji. Wskazał, że znaczenie miałaby wtedy skala zniszczeń infrastruktury krytycznej lub atak prowadzący do śmierci ludzi. ”Dotychczas nie odnotowaliśmy tego typu wrogich działań. Myślę, że gdyby się one pojawiły, odpowiedź byłaby adekwatna. Wcale nie musi ona dotyczyć wyłącznie cyberprzestrzeni, ale również innych obszarów” – powiedział PAP gen. Molenda. Podkreślił silną zależność między cyberbezpieczeństwem a sektorem energetycznym, który określił mianem „systemu operacyjnego kraju”. Zwrócił uwagę, że każdy użytkownik sieci może stać się punktem wejścia do systemu. Dlatego ochrona infrastruktury wymaga także zwiększania świadomości cybernetycznej całego społeczeństwa.

Cybernetyczny „rycerz”, czyli kto?

Potrafią programować, stawiać czoła hakerom, biorą udział w konferencjach, warsztatach i ćwiczeniach, opracowują i udoskonalają procedury reagowania na incydenty, testują systemy, przeprowadzają analizy powłamaniowe, znają się na kryptologii oraz na możliwościach pozyskiwania i analizy danych przez sztuczną inteligencję. Od ponad roku ta ekskluzywna grupa fachowców może wykorzystywać swoje umiejętności w pracy na rzecz armii, nie porzucając cywilnego życia. Gdzie? W Cyber-legionie, nazywanym przez gen. Molendę „projektem na skalę światową”. Jego pełna, oficjalna nazwa to „Program konsolidacji polskiej społeczności cyber wokół Sił Zbrojnych RP i wojsk obrony cyberprzestrzeni – Cyber-legion”, co dobrze oddaje ideę przyświecającą pomysłodawcom całego przedsięwzięcia. W skrócie chodzi o wsparcie Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni (WOC) w budowie potencjału obronnego kraju. Inicjatywa skupia ponad 3 tys. cywilnych ekspertów, którym umożliwiono zaangażowanie się w pracę na rzecz wojska w elastycznej formie, która nie wymaga porzucenia życia w cywilu.

Przyjedź mamo na przysięgę

Po złożeniu przysięgi legioniści stają się żołnierzami pasywnej rezerwy DKWOC. Oznacza to, że można powoływać ich na ćwiczenia, a także do służby, jeśli pojawi się taka konieczność, np. w razie cyberataku na infrastrukturę krytyczną. Wojsko uruchomiło również program wsparcia cyberodporności systemów teleinformatycznych resortu obrony narodowej – Cyber-legion będzie mógł wykorzystać umiejętności tworzących go fachowców do testowania rządowych systemów w celu znalezienia ewentualnych luk w zabezpieczeniach. Ich predyspozycje w zakresie ujawniania infrastruktury przeciwnika podnoszą koszt potencjalnego ataku i działają na wroga odstraszająco. Równolegle rozwijany jest program wsparcia rozwoju sztucznej inteligencji na potrzeby obronności oraz technik dronowych.

Jest też oferta dla zdolnej młodzieży

Młodzież planująca przyszłość w branży cyber może rozpocząć naukę w klasach o profilu cyberbezpieczeństwa w szkołach średnich, a następnie rozwijać się dalej – nawet bez konieczności studiowania kierunków technicznych. Program jest otwarty również na specjalistów, którzy z powodów zdrowotnych nie mogą pełnić służby wojskowej.

Polska dzieli się wiedzą z NATO

Bliskość wojny sprawia, że Polska ma wyższą świadomość zagrożeń niż wiele innych państw i dzieli się tymi doświadczeniami z sojusznikami. Kluczowym zadaniem jawi się wyrównanie poziomu odporności cyfrowej wszystkich członków NATO, żeby cały Sojusz był przygotowany na całą paletę zagrożeń w cyberprzestrzeni.

Grzegorz Szafraniec

Na podst.: cyberlegion.wp.mil.pl, polska-zbrojna.pl, Wojsko-Polskie.pl, rp.pl, www. trendmicro.com, PAP