Informacje
Miód wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe / autor: Pixabay
Miód wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe / autor: Pixabay

TYLKO U NAS

Miód w leczeniu ran - naturalny sposób na przyspieszenie gojenia?

Filip Siódmiak

Filip Siódmiak

Absolwent kierunku dietetyka na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. Dietetyk kliniczny w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku, gdzie zdobywa doświadczenie w pracy z pacjentami wymagającymi specjalistycznej opieki żywieniowej

  • Opublikowano: 18 listopada 2026, 19:00

  • Powiększ tekst

Miód od wieków kojarzony jest przede wszystkim z domowymi sposobami na przeziębienie, ból gardła i infekcje górnych dróg oddechowych. Tymczasem jego właściwości sprawiają, że coraz większe zainteresowanie budzi również możliwość wykorzystania go w leczeniu ran. Zawarte w nim cukry, enzymy i związki polifenolowe mogą ograniczać rozwój drobnoustrojów, wpływać na reakcję zapalną i wspierać procesy regeneracyjne. Czy rzeczywiście więc miód może przyspieszać gojenie ran przewlekłych?

Czego dowiesz się z artykułu?

• Jakie właściwości miodu mogą wspierać proces gojenia ran.

• W jaki sposób miód oddziałuje na bakterie i komórki uczestniczące w regeneracji tkanek.

• Czym różni się miód medyczny od zwykłego miodu spożywczego.

• Czy stosowanie miodu na rany jest bezpieczne.

Dlaczego miód może wspomagać gojenie ran?

Właściwości miodu wynikają z jego złożonego składu chemicznego. Oprócz cukrów prostych, przede wszystkim glukozy i fruktozy, zawiera również kwasy organiczne, enzymy, związki fenolowe, flawonoidy oraz substancje wykazujące aktywność przeciwdrobnoustrojową. Współdziałanie tych składników wpływa na środowisko rany i może sprzyjać procesom naprawczym.

Jednym z najważniejszych mechanizmów jest wysokie ciśnienie osmotyczne miodu. Duże stężenie cukrów ogranicza dostępność wody niezbędnej bakteriom do wzrostu i namnażania. W takich warunkach część mikroorganizmów traci wodę, co utrudnia im dalszy rozwój.

Znaczenie ma również kwaśny odczyn miodu. Jego pH wynosi zazwyczaj około 3,2-4,5. Takie środowisko może hamować rozwój niektórych drobnoustrojów, a jednocześnie sprzyjać procesom związanym z regeneracją uszkodzonych tkanek.

Kolejnym istotnym składnikiem jest nadtlenek wodoru, powszechnie znany jako woda utleniona. Powstaje on w wyniku działania enzymu oksydazy glukozowej, który przekształca glukozę w kwas glukonowy i nadtlenek wodoru. Proces ten nasila się po rozcieńczeniu miodu, na przykład pod wpływem płynu wydzielającego się z rany. Powstający nadtlenek wodoru wykazuje aktywność przeciwdrobnoustrojową, pomagając ograniczać rozwój drobnoustrojów.

Niektóre odmiany miodu mają także dodatkowe właściwości. Przykładem jest nowozelandzki miód manuka zawierający stosunkowo duże ilości metyloglioksalu (MGO). Związek ten odpowiada za znaczną część jego działania przeciwbakteryjnego, niezależnego od nadtlenku wodoru.

Ważną grupę składników stanowią również polifenole i flawonoidy, czyli związki pochodzenia roślinnego o właściwościach antyoksydacyjnych. Mogą one ograniczać procesy związane ze stresem oksydacyjnym i wpływać na przebieg reakcji zapalnej. Ich obecność ma znaczenie również w kontekście ochrony komórek przed uszkodzeniami i utrzymania prawidłowego środowiska sprzyjającego regeneracji.

Nie tylko walka z bakteriami

Gojenie ran jest wieloetapowym procesem, który nie ogranicza się wyłącznie do zwalczania drobnoustrojów. Obejmuje między innymi zatrzymanie krwawienia, reakcję zapalną, tworzenie nowej tkanki oraz przebudowę i dojrzewanie blizny. Poszczególne etapy częściowo nakładają się na siebie i wymagają współpracy wielu rodzajów komórek.

W regeneracji uszkodzonej skóry uczestniczą między innymi fibroblasty, keratynocyty, makrofagi i komórki śródbłonka naczyń krwionośnych. Odpowiadają one za usuwanie uszkodzonych struktur, produkcję składników macierzy pozakomórkowej, odbudowę naskórka oraz tworzenie nowych naczyń krwionośnych.

Odpowiednie środowisko rany ma istotne znaczenie dla prawidłowego przebiegu tych procesów. Miód może wpływać na kilka elementów tego mechanizmu jednocześnie. Oprócz ograniczania namnażania bakterii pomaga utrzymywać wilgotne środowisko rany, tym samym sprzyjając migracji komórek i odbudowie uszkodzonego naskórka. Jego składniki mogą również oddziaływać na reakcję zapalną i procesy związane z regeneracją tkanek.

Szczególne znaczenie ma ograniczanie przewlekłego stanu zapalnego. W trudno gojących się ranach reakcja zapalna może utrzymywać się zbyt długo, zaburzając naturalne mechanizmy naprawcze. W takich warunkach dochodzi między innymi do nadmiernego uwalniania substancji prozapalnych i enzymów uszkadzających tkanki. Odpowiednie warunki w obrębie rany mogą sprzyjać przywracaniu równowagi między procesami zapalnymi, a regeneracją.

Miód medyczny, a zwykły miód spożywczy

Chociaż miód wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe, nie każdy jego rodzaj nadaje się do stosowania na uszkodzoną skórę. Zwykły miód spożywczy nie jest produktem jałowym. Może zawierać drobnoustroje, a nawet przetrwalniki bakterii, w tym laseczek z rodzaju Clostridium. Wprowadzenie ich do otwartej rany może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia.

Dodatkowym problemem jest zmienność składu chemicznego miodu. Jego właściwości zależą między innymi od gatunków roślin, z których pszczoły zbierały nektar, warunków środowiskowych i sposobu przechowywania.

Z tego względu w medycynie wykorzystuje się specjalnie przygotowany miód medyczny. Jest on oczyszczany, standaryzowany i poddawany sterylizacji, najczęściej za pomocą promieniowania gamma. Proces ten pozwala wyeliminować niebezpieczne mikroorganizmy i ich przetrwalniki, przy zachowaniu istotnych właściwości biologicznych produktu.

Preparaty zawierające miód medyczny są dostępne między innymi w postaci żeli, maści i specjalistycznych opatrunków. Wykorzystuje się je w leczeniu wybranych ran przewlekłych, owrzodzeń, ran pooperacyjnych, urazowych oraz oparzeń.

Nie oznacza to jednak, że miód jest uniwersalnym środkiem na wszystkie rodzaje ran. W przypadku trudno gojących się uszkodzeń skóry najważniejsze jest ustalenie przyczyny problemu i wdrożenie odpowiedniego postępowania. Owrzodzenia żylne wymagają uwzględnienia niewydolności żylnej, natomiast rany w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej -oceny ukrwienia, kontroli zakażenia i odpowiedniego odciążenia kończyny. Nawet opatrunek zawierający substancję o działaniu przeciwdrobnoustrojowym nie zastąpi leczenia przyczyny powstawania rany.

Podsumowanie

Zainteresowanie wykorzystaniem miodu w medycynie wynika z jego wielokierunkowego działania. Łączy on właściwości przeciwdrobnoustrojowe z potencjalnym wpływem na środowisko rany, reakcję zapalną i procesy regeneracyjne. Jest to szczególnie istotne w przypadku ran przewlekłych, których gojenie może być zaburzone przez zakażenie, utrzymujący się stan zapalny, niedostateczne ukrwienie lub choroby współistniejące.

Miód medyczny stanowi przykład wykorzystania naturalnej substancji w nowoczesnych metodach leczenia. Nie zastępuje jednak kompleksowego postępowania terapeutycznego i nie powinien być traktowany jako rozwiązanie odpowiednie dla każdego rodzaju uszkodzenia skóry.

Warto również pamiętać, że właściwości miodu medycznego nie oznaczają, że zwykły produkt spożywczy można bezpiecznie nakładać na otwarte rany czy oparzenia. W przypadku uszkodzeń skóry należy stosować odpowiednie metody pierwszej pomocy i preparaty przeznaczone do leczenia ran.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Tita BV, Ika CS, Ambe NF, Endeley BF, Ngunde PJ. Comparative Evaluation of Cameroonian Honey and Normal Saline in the Management of Chronic Wounds: A Randomized Controlled Trial. Health Sci Rep. 2026;9(1):e71719.

• Tita BV, Ika CS, Ambe NF, Endeley BF, Ngunde PJ. Comparative Evaluation of Cameroonian Honey and Normal Saline in the Management of Chronic Wounds: A Randomized Controlled Trial. Health Sci Rep. 2026;9(1):e71719.

• Tang Y, Chen L, Ran X. Efficacy and Safety of Honey Dressings in the Management of Chronic Wounds: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2024;16(15):2455.

FAQ

• Czy miód rzeczywiście przyspiesza gojenie ran? Badania wskazują, że miód medyczny może wspomagać gojenie wybranych rodzajów ran. Jego działanie wiąże się przede wszystkim z właściwościami przeciwdrobnoustrojowymi, wpływem na środowisko rany i potencjalnym oddziaływaniem na procesy regeneracyjne. Skuteczność zależy jednak od rodzaju i przyczyny powstania rany.

• Dlaczego miód działa przeciwbakteryjnie? Znaczenie mają przede wszystkim wysokie ciśnienie osmotyczne, kwaśny odczyn, obecność nadtlenku wodoru oraz innych związków biologicznie aktywnych. W niektórych odmianach, takich jak manuka, istotną rolę odgrywa również metyloglioksal.

• Czy miód manuka jest skuteczniejszy od zwykłego miodu? Miód manuka zawiera metyloglioksal, który odpowiada za jego dodatkową aktywność przeciwbakteryjną. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat z manuką będzie skuteczniejszy w leczeniu wszystkich rodzajów ran. Znaczenie ma przede wszystkim jakość, standaryzacja i przeznaczenie konkretnego produktu.

• Czy można stosować zwykły miód spożywczy na ranę? Nie. Miód spożywczy nie jest jałowy i może zawierać drobnoustroje oraz ich przetrwalniki. Do zastosowań medycznych przeznaczone są specjalnie przygotowane, sterylizowane preparaty zawierające miód medyczny.

• W jakich ranach wykorzystuje się miód medyczny? Specjalistyczne preparaty zawierające miód stosuje się w wybranych ranach przewlekłych, owrzodzeniach, ranach pooperacyjnych, urazowych i oparzeniach. Ich zastosowanie powinno być dostosowane do rodzaju uszkodzenia i stanu pacjenta.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Miód i pszczele produkty działają przeciwnowotworowo

Jak przechowywać miód, aby nie stracił swoich właściwości?

„Bez cukru”, a „bez dodatku cukru”. Rozumiesz różnicę?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Pamiętaj, możesz oglądać naszą telewizję na wPolsce24. Buduj z nami niezależne media na wesprzyj.wpolsce24.

Powiązane tematy

Zapraszamy do komentowania artykułów w mediach społecznościowych