Pierwszy taki indeks: co z realizacją polskiej racji stanu?

Jeśli tegoroczny raport SGH i Forum Ekonomicznego poświęcony stanowi polskiej gospodarki ogłoszony na początku konferencji w Karpaczu wstrząsnął nieco opiniami na temat naszego sukcesu gospodarczego, to zaprezentowany przez Centrum Strategii Rozwojowych po raz pierwszy Indeks Racji Stanu nie pozostawia już złudzeń. Wykorzystujemy możliwości w kilku kluczowych segmentach gospodarki i polityki „na pół gwizdka” lub - jak określił to Marcin Chludziński, Przewodniczący Rady Fundacji, Centrum Strategii Rozwojowych - Okręt Rzeczypospolitej płynie na „pół żagla”.

Premiera pierwszego Indeksu Racji Stanu (IRS) połączona była z niezwykle ciekawą debatą dotyczącą wyników tego nowatorskiego miernika analizy strategicznej opracowanego przez Centrum Strategii Rozwojowych. Indeks ma w założeniach autrów stanowić obiektywne i policzalne narzędzie pozwalające na rzetelną ocenę odporności oraz potencjału rozwojowego państwa.

Założenia i wyniki modelu zaprezentował jego autor, ekspert Centrum Strategii Rozwojowych Kamil Fijałkowski. Indeks składa się z dwóch głównych filarów: Kondycji systemowej oraz Strategii i państwa, które obejmują 6 subindeksów i 20 subobszarów ocenianych w skali od 0 do 100 punktów. Tak powstała syntetyczna mapa strategicznych zdolności państwa.

„Naszym celem jest uporządkowanie rzetelnej, opartej na faktach debaty o długofalowych interesach państwa – zapowiedział Kamil Fijałkowski i przedstawił również kluczowy wniosek z analizy: - Polska pozostaje silniejsza w mobilizowaniu zasobów niż w ich regenerowaniu„.

Z raportu analizującego wartości od 2020 do 2025 roku wynika, że w ubiegłym roku wartość Indeksu Racji Stanu dla Polski wyniosła 55,0 pkt na 100 możliwych, co oznacza słabą lub niepełną odporność państwa oraz spadek o 5,7 pkt w stosunku do 2020 roku. Wynik filaru I (Kondycja systemowa) ukształtował się na poziomie 55,5 pkt, natomiast filaru II (Strategia i państwo) na poziomie 54,3 pkt. Najwyższe noty Polska uzyskała w obszarach rynku pracy (88,0 pkt), równowagi zewnętrznej (80,9 pkt), projektów strategicznych (73,9 pkt) oraz bezpieczeństwa (70,9 pkt). Z kolei wyniki krytyczne odnotowano w podobszarach demografii (29,4 pkt, z czego współczynnik dzietności osiągnął zaledwie 6,0 pkt) i ładu instytucjonalnego (34,7 pkt, w tym ciągłość konstytucyjna wyniosła zaledwie 16,7 pkt).

»» O raporcie Fundacji CSR czytaj tutaj:

Polska rozwija się dziś na pół gwizdka

45 procent do wykorzystania

Po krótkiej prezentacji raportu odbył się panel dyskusyjny zatytułowany „Indeks Racji Stanu: Jak mierzyć długoterminową kondycję i potencjał Polski?”, w którym wzięli udział: Marcin Chludziński (Przewodniczący Rady Fundacji Centrum Strategii Rozwojowych), Beata Daszyńska-Muzyczka (Prezes Zarządu Three Seas Business Council) oraz Piotr Palutkiewicz (Prezes Zarządu Warsaw Enterprise Institute).

Marcin Chludziński podkreślał znaczenie zasygnalizowanej w prezentacji raportu wyraźnej zdolności Polski i Polaków do mobilizowania się wokół kluczowych projektów w sytuacjach kryzysowych lub przy powszechnym konsensusie społecznym. Przykłady? Budowa Centralnego Portu Komunikacyjnego lub elektrowni jądrowej. To działa… Niestety, przy jednoczesnym braku stałej, metodycznej polityki instytucjonalnej.

„Indeks Racji Stanu pokazuje jasno, w sposób policzalny, na ile obecnie realizujemy rację stanu, rozumianą jako budowanie państwa bezpiecznego, z trwałą zdolnością do rozwoju gospodarczego. Ten wskaźnik nie pozostawia zbyt dużo pól do interpretacji politycznych – precyzyjnie wskazuje, gdzie jest lepiej, a gdzie mamy obszary do pracy – wyjaśniał Chludziński. - Syntetyczna miara na poziomie 55 proc. oznacza, że nie wykorzystujemy aż 45 procent potencjału, który mamy. Nasz statek mógłby płynąć szybciej i prędzej osiągać określone porty”.

Skoro jednak potrafimy działać „akcyjnie” – może to jakiś sposób na rozwój?

„To jest pułapka, gdybym odniósł to do układu hormonalnego człowieka. To jeśli człowiek 8 lat jedzie na adrenalinie i na kilku innych hormonach, na kortyzolu, to - w dużym uproszczeniu wyczerpuje organizm, bo nie jest to sytuacja naturalna – argumentował były prezes KGHM. - I brak trwałości strategicznej powoduje różne anomalie i różne problemy”.

Pytanie zatem o strategię długoterminową państwa… bo tej, po stronie rządzących wciąż brak.

Więcej problemów, więcej wyzwań

Z pewnością prezentacja IRS wykazała kluczowe obszary, które są lub stać się mogą sporym wyzwaniem rozwojowym. Mówiła o tym Beata Daszyńska-Muzyczka, która odniosła się do kwestii położenia geograficznego Polski i konieczności wzmacniania instytucji państwa, instytucji publicznych. Bo dla wykorzystania niezwykłej pozycji geograficznej, i geopolitycznej w jakiej znajduje się Polska (nie tylko na linii wschód-zachód, ale też – północ-południe, w samym środku regionu) niezbędna jest sprawność instytucji.

„Więc jeżeli myślimy o tym jak wzmocnić naszą pozycję to z tego indeksu najbardziej jest nam potrzebna sprawność instytucjonalna i jest to jeden z najważniejszych wskaźników, który oddziałuje na wszystkie inne aspekty życia - mówiła Daszyńska-Muzyczka. – Potrzeba sprawności różnych instytucji, które służą budowaniu społeczeństwa, tożsamości, wartości rodzinnych. To będzie budować nasz kapitał społeczny i wtedy dopiero będziemy mogli myśleć o demografii”.

W kontekście współpracy regionalnej i Inicjatywy Trójmorza, prezes Three Seas Business Council postawiła odważny postulat: „Przyszły budżet Unii Europejskiej powinien być w całości przeznaczony na ten region”.

Głos w panelu zabrał także Piotr Palutkiewicz, przedstawiając perspektywę przedsiębiorców oraz przestrzegając przed nadmiernym rozrastaniem się sektora publicznego. Zauważył wzrost wydatków państwa:

Rozdmuchaliśmy wydatki publiczne do poziomu 52 proc. PKB. Przypominam, że Szwecja w chwili obecnej ma 51 proc. wydatków publicznych PKB – zauważył prezes WEI.

Wskazał też na niską efektywność państwowych usług. - Racja stanu nie oznacza więcej państwa, gdy powiększając znaczenie i udział państwa nie zwiększamy jego efektywności. Wydaje się, że konkurencyjność jest najlepszym instrumentem, który wymusza największą efektywność.

Podczas dyskusji z udziałem publiczności obecny na sali prof. Piotr Gliński, były wicepremier w rządzie Zjednoczonej Prawicy, zauważył, że warto rozważyć rozbudowę tego ciekawego instrumentu badawczego, jakim jest Indeks Racji Stanu o element pomiaru suwerenności, demokracji oraz miękkich wskaźników kapitału społecznego i tożsamości.

Czy tak się stanie? Zobaczymy. Z pewnością IRS ma szanse stać się nowoczesnym miernikiem efektów pracy rządzących i dobrym drogowskazem, papierkiem lakmusowym realizacji polskiej racji stanu. Choć z pewnością wartość Indeksu wrastać będzie wraz z upływem czasu – gdy będzie można porównywać kolejne, coroczne wyniki i dane. Bez politycznych ocen, komentarzy – czy to dobre, czy złe projekty… IRS wskazuje bowiem raczej na obszary które wymagają uwagi strategów stojących u steru polskiej polityki gospodarczej i społecznej. Czy dziś wiemy, w którym kierunku podąża wspomniany okręt Rzeczpospolita?

Strategia, której nie ma

Podsumowując debatę, uczestnicy starali się wskazać cele, które pozwoliłyby na poprawę wskaźników Indeksu Racji Stanu w perspektywie kolejnych lat. Marcin Chludziński zdefiniował jasną ambicję rozwojową dla kraju: „To powiedzmy sobie, że chcemy być albo przynajmniej nie, jeśli nie w G7, to w G10 albo w G11, za 10, za 15 lat – ale trzeba to jasno komunikować”. Podkreślił, że zdefiniowanie wyrazistej wizji pozwoli porzucić wyłącznie proceduralne podejście na rzecz realnego dopasowania polityk domenowych. Bo największymi wyzwaniami stojącymi przed Polską są odbudowa stabilności ładu instytucjonalnego, finanse publiczne oraz… stworzenie długofalowych i przewidywalnych strategii państwowych, odpornych na bieżące cykle polityczne. Uda się?

Pełny raport i dane Indeksu Racji Stanu dostępne są na stronie https://indeksracjistanu.org/

Maciej Wośko

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Fatalna seria: znów na przejeździe pociąg uderza w ciężarówkę

Niemcy będą marznąć

Szokująca prognoza: AI szykuje ludziom szybką zagładę!

»»Będzie drożej na stacjach paliw – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24