Zmiany w jelitach mogą wyprzedzać cukrzycę o kilka lat. Co mówi nauka?

Cukrzyca typu 2 należy do najczęstszych chorób przewlekłych na świecie, a liczba chorych stale rośnie. Przez wiele lat uważano, że zaburzenia mikrobioty jelitowej są jedynie konsekwencją choroby. Obecnie coraz więcej badań wskazuje jednak, że może być odwrotnie, a niektóre zmiany w składzie bakterii jelitowych pojawiają się jeszcze przed wystąpieniem pierwszych objawów cukrzycy i mogą uczestniczyć w rozwoju zaburzeń metabolicznych. To odkrycie otwiera nowe możliwości zarówno w zakresie wczesnego wykrywania osób zagrożonych cukrzycą, jak i opracowywania nowych metod profilaktyki.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czy zmiany w mikrobiomie jelitowym mogą przyczyniać się do rozwoju cukrzycy typu 2.

• Jakie bakterie jelitowe są najczęściej wiązane z ryzykiem zaburzeń gospodarki glukozowej.

• Dlaczego błonnik odgrywa tak ważną rolę w utrzymaniu zdrowej mikrobioty.

• Czy probiotyki mogą zmniejszać ryzyko cukrzycy typu 2.

• Jak na co dzień wspierać mikrobiom jelitowy.

Mikrobiom zmienia się jeszcze przed zachorowaniem

Mikrobiom jelitowy tworzą biliony mikroorganizmów zamieszkujących przewód pokarmowy. Uczestniczą one w trawieniu, produkcji niektórych witamin, regulacji odporności oraz wpływają na metabolizm glukozy i lipidów. Coraz więcej dowodów wskazuje, że ich skład może mieć znaczenie także dla rozwoju insulinooporności i cukrzycy typu 2.

W wieloletnich obserwacjach wykazano, że charakterystyczne zmiany w mikrobiocie można wykryć nawet kilka lat przed rozpoznaniem choroby. Oznacza to, że zaburzenia mikrobiomu prawdopodobnie nie są wyłącznie skutkiem cukrzycy, lecz mogą aktywnie uczestniczyć w procesach prowadzących do jej rozwoju.

Naukowcy zaobserwowali również, że nie tylko obecność konkretnych bakterii ma znaczenie, ale także ich funkcje metaboliczne oraz wzajemne proporcje.

Nie każda bakteria działa tak samo

Jednym z najlepiej poznanych gatunków jest Akkermansia muciniphila. Bakteria ta często kojarzona jest z korzystnym wpływem na zdrowie metaboliczne, jednak jej działanie ściśle zależy od sposobu odżywiania.

Przy odpowiedniej podaży błonnika wykorzystuje przede wszystkim składniki pochodzące z pożywienia i może wspierać prawidłowe funkcjonowanie jelit. Gdy jednak dieta jest uboga w błonnik, zaczyna wykorzystywać śluz pokrywający ścianę jelita jako źródło energii. Osłabienie tej naturalnej bariery może sprzyjać przenikaniu bakterii oraz ich produktów do organizmu, nasilając przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, który jest jednym z elementów rozwoju insulinooporności.

Znaczenie wydaje się mieć również bakteria Coprococcus catus. Badania sugerują, że jej bardzo mała liczebność wiąże się z wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2. Po osiągnięciu określonego poziomu obecności zależność ta przestaje być widoczna.

Pokazuje to, że zdrowie mikrobiomu zależy nie od obecności pojedynczego „dobrego” gatunku, lecz od równowagi całego ekosystemu jelitowego.

Mikrobiom może pomóc ocenić ryzyko cukrzycy

Analizy prowadzone w różnych populacjach na świecie wykazały, że osoby z cukrzycą typu 2 różnią się od zdrowych nie tylko składem bakterii jelitowych, ale również aktywnością metaboliczną całego mikrobiomu.

Zaobserwowano między innymi zmiany obejmujące liczne gatunki bakterii oraz ich szczepy. Oznacza to, że w przyszłości analiza mikrobiomu może stać się jednym z elementów oceny ryzyka rozwoju cukrzycy - podobnie jak obecnie uwzględnia się masę ciała, obwód talii, ciśnienie tętnicze czy stężenie glukozy we krwi.

Czy jedna bakteria może poprawić metabolizm?

Interesujące wyniki przyniosły również badania nad podawaniem wybranych bakterii jelitowych.

U osób z rozpoznanym stanem przedcukrzycowym kilkumiesięczna suplementacja bakterią Anaerobutyricum soehngenii poprawiła kontrolę glikemii. Zaobserwowano również mniejszą zmienność stężenia glukozy, niewielkie obniżenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) oraz spadek rozkurczowego ciśnienia tętniczego.

Podobne efekty odnotowano także u niewielkiej grupy pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych metforminą. Kuracja zmniejszała wahania glikemii i nieznacznie obniżała wartości ciśnienia tętniczego.

Choć uzyskane korzyści były stosunkowo niewielkie, pokazują one, że odpowiednio dobrane bakterie mogą wpływać na metabolizm człowieka. Jednocześnie badania te miały ograniczoną liczebność uczestników, dlatego obecnie nie można jeszcze rekomendować takich preparatów jako elementu standardowej profilaktyki lub leczenia cukrzycy.

Mikrobiom lubi błonnik

Najbardziej praktyczny wniosek płynący z dotychczasowych badań jest zaskakująco prosty. Mikrobiom najlepiej funkcjonuje wtedy, gdy regularnie otrzymuje odpowiednią ilość błonnika pokarmowego.

Produkty pełnoziarniste, warzywa, owoce, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona dostarczają substancji stanowiących pożywkę dla korzystnych bakterii. W efekcie powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), które wspierają integralność bariery jelitowej, ograniczają stan zapalny oraz wpływają na wrażliwość tkanek na insulinę.

Równie ważna jest różnorodność diety. Im bardziej urozmaicone menu, tym większa szansa na zachowanie bogatego i stabilnego mikrobiomu.

Czy warto sięgać po probiotyki?

Choć rynek suplementów probiotycznych dynamicznie się rozwija, obecny stan wiedzy nie pozwala na zalecanie konkretnych preparatów w celu zapobiegania cukrzycy typu 2.

Mikrobiom każdego człowieka jest niezwykle wyjątkowy, dlatego ten sam probiotyk może działać odmiennie u różnych osób. Znacznie lepiej udokumentowane korzyści przynosi więc codzienna dieta bogata w naturalne źródła błonnika oraz produkty fermentowane zawierające żywe kultury bakterii, takie jak jogurt naturalny, kefir czy kiszonki.

Nie mniej istotne pozostają pozostałe elementy stylu życia - regularna aktywność fizyczna, prawidłowa masa ciała, odpowiednia ilość snu oraz unikanie nadmiernego spożycia żywności wysoko przetworzonej.

FAQ

• Czy zaburzenia mikrobiomu powodują cukrzycę typu 2? Nie można tego jeszcze jednoznacznie potwierdzić. Badania wskazują, że mogą uczestniczyć w rozwoju choroby, ale nie są jedyną jej przyczyną.

• Czy badanie mikrobiomu pozwala wykryć cukrzycę? Nie. Obecnie analiza mikrobiomu nie jest standardowym badaniem diagnostycznym ani przesiewowym w kierunku cukrzycy.

Czy probiotyki chronią przed cukrzycą? Na razie nie ma wystarczających dowodów, aby zalecać konkretne probiotyki w profilaktyce cukrzycy typu 2.

• Co najlepiej wspiera mikrobiom jelitowy? Największe znaczenie ma różnorodna dieta bogata w błonnik, regularne spożywanie warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych oraz fermentowanych produktów mlecznych i kiszonek.

• Czy mikrobiom można poprawić w krótkim czasie? Skład mikrobioty reaguje na zmiany diety już w ciągu kilku dni, jednak trwałe i korzystne efekty wymagają długotrwałego utrzymywania zdrowych nawyków żywieniowych.

Podsumowanie

Coraz więcej badań wskazuje, że zaburzenia mikrobiomu jelitowego mogą pojawiać się na długo przed rozwojem cukrzycy typu 2 i uczestniczyć w procesach prowadzących do rozwoju insulinooporności. Choć analiza mikrobioty ani suplementacja wybranymi bakteriami nie stanowią jeszcze elementu standardowej profilaktyki, wyniki badań są obiecujące i otwierają nowe kierunki rozwoju medycyny. Już dziś wiadomo jednak, że najlepszym sposobem wspierania mikrobiomu pozostaje codzienna dieta bogata w błonnik, różnorodne produkty roślinne oraz żywność fermentowaną, które korzystnie wpływają nie tylko na zdrowie jelit, ale również na cały metabolizm.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Attaye, Ilias et al. “Oral Anaerobutyricum soehngenii augments glycemic control in type 2 diabetes.” iScience vol. 27,8 110455. 5 Jul. 2024.

• Mei, Zhendong et al. “Strain-specific gut microbial signatures in type 2 diabetes identified in a cross-cohort analysis of 8,117 metagenomes.” Nature medicine vol. 30,8 (2024): 2265-2276.

• Attaye, Ilias et al. “Anaerobutyricum soehngenii improves glycemic control and other markers of cardio-metabolic health in adults at risk of type 2 diabetes.” Gut microbes vol. 17,1 (2025).

• Toubon G, Boulund F, Escobedo C. Gut microbiome composition and functional potential associate with incident type 2 diabetes in 4,685 adults from a Swedish prospective cohort, Cell Reports Medicine, 2026; 7.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Jakie mleko roślinne wybrać przy wrażliwych jelitach?

Masz niski poziom żelaza? Zobacz jak temu zaradzić

Nie jesz mięsa? Zobacz co wybierać w zamian

Uważaj na te produkty, kiedy przyjmujesz leki

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje