Huta i rafineria za miliardy. Strategiczna inwestycja na Śląsku

Złoto, srebro, miedź i metale wykorzystywane w zużytej elektronice i bateriach samochodów elektrycznych mają być odzyskiwane na przemysłową skalę w Zawierciu. Grupa Elemental szykuje tam inwestycję za około 3 mld zł, obejmującą hutę miedzi i rafinerię czarnej masy bateryjnej. Projekt ma wzmocnić europejskie zaplecze surowcowe i stworzyć ponad 250 miejsc pracy.

Grupa Elemental przygotowuje kolejny etap rozbudowy swojego zaplecza przemysłowego w Zawierciu. Projekt Polvolt obejmuje hutę miedzi oraz rafinerię czarnej masy bateryjnej – materiału powstającego podczas recyklingu zużytych baterii z samochodów elektrycznych. Obie instalacje mają zwiększyć możliwości odzyskiwania metali i ich dalszego przetwarzania w Polsce.

Wszystko zaczęło się w 2021 roku

Inwestycja jest kontynuacją przedsięwzięcia rozpoczętego pięć lat temu. Pierwszy zakład uruchomiono w 2024 roku – przetwarza surowce bateryjne i odzyskuje metale z grupy platynowców, zatrudniając około 150 osób. Za realizację Polvoltu odpowiada spółka Elemental Battery Metals. Przygotowania koncepcyjne rozpoczęły się w latach 2022-2023 i objęły dokumentację techniczną, analizy wykonalności, procedury administracyjne oraz organizację finansowania.

Praca wre, tyle że nie na placu budowy

Choć z zewnątrz inwestycja może sprawiać wrażenie, że na razie na miejscu niewiele się dzieje, to w rzeczywistości trwają zaawansowane prace przygotowawcze, mające umożliwić sprawniejszą budowę i uruchomienie instalacji. Obecnie inwestor koncentruje się przede wszystkim na domknięciu finansowania, negocjacjach z partnerami branżowymi i przygotowaniu projektu do fazy budowlanej.

Ponad miliard złotych wsparcia

Polvolt uzyskał już znaczące wsparcie publiczne. Projekt otrzymał 1038 mln zł w ramach programu TCTF (Tymczasowe Kryzysowe i Przejściowe Ramy Prawne). Dodatkowo w europejskim Innovation Fund przyznano mu około 151 mln euro. Wcześniej został również uznany za projekt strategiczny dla Unii Europejskiej.

Mile widziani inwestorzy branżowi i technologiczni

To istotne etapy, ale nie oznaczają jeszcze zamknięcia całej struktury finansowania inwestycji wartej około 3 mld zł (wciąż brakuje blisko 1,3 mld zł). Elemental prowadzi rozmowy z inwestorami branżowymi i technologicznymi, których nazw na razie nie ujawnia. Kolejnym elementem ma być finansowanie typu project finance. Projekt oczekuje na opinię Europejskiego Banku Inwestycyjnego, ale dalsze działania zależą również od zakończenia negocjacji z partnerami.

Jeden ze strategicznych projektów w UE

Polvolt znalazł się wcześniej w gronie 47 projektów strategicznych wybranych w Europie, w tym zaledwie dwóch z Polski. Przyznanie takiego statusu nie oznacza automatycznego otrzymania dotacji. Ocenie podlegają m.in. znaczenie inwestycji dla dostępu do surowców krytycznych, stopień przygotowania oraz perspektywy realizacji i wpływ na środowisko.

Miedź, złoto i srebro z elektronicznych odpadów

Pierwszym elementem nowego kompleksu będzie huta miedzi. Surowcem mają być odpady i złom elektroniczny, w tym elementy silników elektrycznych, alternatory, płytki drukowane, płyty główne komputerów, pamięci RAM i karty graficzne. Zakład ma wykorzystywać wysokotemperaturowe procesy pirometalurgiczne. Planowana skala przetwarzania to kilkadziesiąt tysięcy ton materiału zawierającego miedź rocznie. Oprócz samej miedzi instalacja ma umożliwiać odzysk złota, srebra i palladu. Ilości poszczególnych metali będą zależeć od składu dostarczanych odpadów.

Zmiana modelu działania

Elemental już pozyskuje część takich surowców za pośrednictwem spółek należących do grupy. Po wstępnym przygotowaniu materiały trafiają jednak do innych podmiotów, często poza Europą, gdzie przechodzą kolejne etapy przerobu. Nowa huta ma zmienić ten model. Zamiast wywozić cenny materiał, spółka chce przetapiać go w Zawierciu, zatrzymując większą część procesu produkcyjnego w kraju. Przetargi na najważniejsze zakupy technologiczne mają ruszyć w drugiej połowie 2027 roku. Zgodnie z obecnym harmonogramem fizyczna budowa huty rozpocznie się pod koniec 2027 roku lub na początku 2028 roku. Uruchomienie zakładu zaplanowano na 2030 rok.

Europa potrzebuje własnych metali bateryjnych

Druga część projektu to rafineria czarnej masy bateryjnej. Jej zadaniem będzie rozwinięcie przemysłowych możliwości oczyszczania i separowania metali wykorzystywanych w produkcji baterii. Chodzi przede wszystkim o takie surowce jak lit, kobalt i nikiel, niezbędne w łańcuchu dostaw dla elektromobilności i innych technologii. Europa nadal w dużym stopniu polega na dostawach z zagranicy, a znacząca część rafinacji tych metali odbywa się w Azji, szczególnie w Chinach.

Elemental chce wypełnić lukę

Samo zbieranie i recykling zużytych baterii nie wystarczą, jeśli odzyskany materiał trzeba następnie wysłać poza Europę, by uzyskać surowce nadające się do dalszego wykorzystania. Brakuje bowiem odpowiednio rozwiniętych zdolności przemysłowej rafinacji metali bateryjnych. Elemental chce wypełnić tę lukę. Grupa ma już doświadczenie w przetwarzaniu zużytych baterii oraz instalacje umożliwiające prowadzenie części procesów w skali pilotażowej. Polvolt ma pozwolić zwiększyć te możliwości do poziomu przemysłowego.

Rok po starcie huty miedzi

Przygotowania do budowy rafinerii są mniej zaawansowane niż w przypadku huty miedzi. Wybór technologii i wystąpienie o decyzję środowiskową zależą od dalszych uzgodnień z przyszłym inwestorem. Obecny harmonogram zakłada rozpoczęcie budowy w 2029 roku, a uruchomienie instalacji mniej więcej rok po starcie huty miedzi.

Surowce dla pół miliona aut elektrycznych

Planowana skala działalności rafinerii ma odpowiadać potrzebom produkcji materiałów dla około 80-100 tys. ton baterii rocznie. Według szacunków przedstawiciela Elementalu ilość odzyskiwanych surowców może odpowiadać zapotrzebowaniu na materiały wykorzystywane w około pół miliona samochodów elektrycznych. Materiały do nowych instalacji mają pochodzić zarówno z zakładów należących do grupy, jak i od zewnętrznych dostawców. Elemental rozwija sieć pozyskiwania surowców w Polsce, innych krajach Europy, Ameryce Północnej i Azji. Dostęp do odpowiednich strumieni odpadów będzie jednym z warunków osiągnięcia docelowej skali produkcji. W przypadku odpadów przemysłowych samo znalezienie dostawcy nie zawsze wystarcza. Procedury administracyjne i przetargi na zagospodarowanie materiałów poprodukcyjnych mogą trwać ponad rok. Dlatego dzisiejsze wolumeny przetwarzania są efektem działań podejmowanych znacznie wcześniej.

Pierwszy zakład już działa

Polvolt nie powstaje w przemysłowej próżni. Pierwszy etap inwestycji Elementalu w Zawierciu ukończono w 2024 roku. Na budowę zakładu przeznaczono 150 mln dol. Instalacja przetwarza zużyte baterie litowo-jonowe i inne materiały zawierające metale. Wytwarza m.in. czarną masę bateryjną zawierającą lit, kobalt, nikiel, mangan i grafit, a także odzyskuje metale z grupy platynowców. Budowa zakładu była wspierana w ramach europejskiego programu IPCEI on Batteries. Instalacje odzysku metali z grupy platynowców to domena stosunkowo wąskiej grupy zakładów przemysłowych w Europie. Podobne obiekty działają w Niemczech, Belgii i Szwajcarii.

Energia pod kontrolą

Dla europejskiego przemysłu surowcowego poważnym wyzwaniem pozostają koszty energii, pracy i dostosowania zakładów do wymagań środowiskowych. To istotne obciążenia w konkurencji z producentami z Azji. Elemental próbuje ograniczać część tych kosztów dzięki własnej infrastrukturze energetycznej. Zakład w Zawierciu korzysta z farmy fotowoltaicznej o mocy 12 MWp, współpracującej z przemysłową instalacją i magazynem energii. Według danych przedstawionych przez spółkę fotowoltaika może pokrywać około 60 proc. zapotrzebowania istniejącego zakładu na energię. Pozostała część pochodzi z sieci dystrybucyjnej, przy czym spółka deklaruje również korzystanie z odnawialnych źródeł energii. W grę wchodzi również zakup istniejących aktywów energetycznych lub nabywanie energii od zewnętrznych dostawców. Ostateczna decyzja w tej sprawie jeszcze nie zapadła.

52 hektary pod nową inwestycję

Grupa Elemental rozwijała się przez lata przede wszystkim poprzez przejęcia przedsiębiorstw zajmujących się zbiórką, obrotem i wstępnym przetwarzaniem odpadów. W Zawierciu stawia natomiast na budowę zakładów od podstaw, czyli inwestycje typu greenfield. Firma dysponuje tam 52 hektarami terenów przemysłowych. Około 10 hektarów zajmuje istniejący zakład, kolejne 10 hektarów przeznaczono na farmę fotowoltaiczną, a pozostałe 32 hektary mają służyć rozwojowi Polvoltu. Elemental nie ujawnia jeszcze szczegółowych prognoz rentowności obu części inwestycji. Ostateczny kształt przedsięwzięcia będzie zależał m.in. od wyboru technologii, ustaleń z partnerami oraz od warunków finansowania. Jeśli przedstawiony harmonogram zostanie utrzymany, pierwsza z nowych instalacji ruszy w 2030 roku. Wtedy okaże się, czy ambitny plan przekształcenia Zawiercia w ważny ośrodek odzysku i rafinacji strategicznych metali przejdzie z fazy przygotowań do pełnoskalowej produkcji.

Oprac. Grzegorz Szafraniec