Czy zimny dom szkodzi zdrowiu? Jaką temperaturę ustawić?

Zbyt niska temperatura w domu może wywierać niekorzystny wpływ na zdrowie, szczególnie dla osób w wieku podeszłym, dzieci i osób z chorobami przewlekłymi. Z drugiej strony nadmierne ogrzewanie również nie zawsze służy organizmowi. Jaka temperatura w mieszkaniu jest więc optymalna?

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czy zbyt niska temperatura w domu może negatywnie wpływać na zdrowie.

• Dlaczego osoby starsze, dzieci i osoby przewlekle chore mogą gorzej tolerować chłód.

• W jaki sposób niska temperatura może wpływać na układ krążenia i ciśnienie tętnicze.

• Czy chłodne mieszkanie może nasilać problemy z układem oddechowym.

• Jak dobrać temperaturę w mieszkaniu do potrzeb domowników.

Zimny dom, a zdrowie

Ceny energii, gazu i innych źródeł ogrzewania sprawiają, że zimą wiele osób szuka sposobów na ograniczenie zużycia energii. Jednym z nich jest obniżenie temperatury w domu. Pojawia się jednak pytanie, jak nisko można ją ustawić, aby nie odbywało się to kosztem zdrowia.

Nie istnieje jedna temperatura odpowiednia dla każdego. Znaczenie ma między innymi wiek, aktywność fizyczna, stan zdrowia, sposób ubierania się oraz indywidualna tolerancja chłodu. Są jednak przesłanki wskazujące, że długotrwałe przebywanie w zbyt chłodnym mieszkaniu może nieść ze sobą konsekwencje zdrowotne.

Organizm człowieka musi utrzymywać względnie stałą temperaturę wewnętrzną. W chłodnym otoczeniu uruchamia więc mechanizmy mające ograniczyć utratę ciepła. Jednym z nich jest zwężenie naczyń krwionośnych znajdujących się blisko powierzchni skóry. Dzięki temu zmniejsza się przepływ krwi przez skórę i ogranicza oddawanie ciepła do otoczenia.

Jeżeli ekspozycja na chłód jest długotrwała, taki mechanizm może jednak zwiększać obciążenie układu krążenia. Zimno może również sprzyjać wzrostowi ciśnienia tętniczego. Ma to szczególne znaczenie u osób starszych oraz osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Niska temperatura w mieszkaniu może mieć również znaczenie dla układu oddechowego. Chłodne powietrze może nasilać dolegliwości u osób z niektórymi chorobami dróg oddechowych, a przebywanie w niedogrzanych pomieszczeniach często wiąże się także z gorszymi warunkami mieszkaniowymi, między innymi większą wilgotnością.

Problem ten może być szczególnie istotny zimą, kiedy organizm dodatkowo narażony jest na niskie temperatury na zewnątrz. Nie oznacza to oczywiście, że samo przebywanie w chłodniejszym pomieszczeniu prowadzi do rozwoju choroby. Znaczenie ma przede wszystkim temperatura, czas ekspozycji i indywidualna podatność.

Szczególnej uwagi wymagają seniorzy i dzieci

Nie wszyscy reagują na chłód w taki sam sposób. Osoby starsze mogą mieć słabszą zdolność regulowania temperatury ciała. Z wiekiem zmienia się między innymi metabolizm, aktywność fizyczna oraz reakcja naczyń krwionośnych na temperaturę otoczenia.

Dlatego temperatura, która dla młodej i zdrowej osoby jest jedynie odczuwalnie chłodna, dla seniora może stanowić znacznie większe obciążenie. Szczególną ostrożność warto zachować w przypadku osób z chorobami układu krążenia i układu oddechowego.

Wrażliwe na warunki cieplne są również dzieci. Ich organizm jest mniejszy, a mechanizmy odpowiedzialne za utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała nie zawsze działają tak sprawnie jak u dorosłych. W przypadku niemowląt i małych dzieci temperatura pomieszczenia powinna być więc dostosowana do ich wieku, aktywności i sposobu ubierania.

Czy 18 stopni Celsjusza to minimum?

W dyskusjach o temperaturze w domu często pojawia się wartość 18 st. C. Można ją traktować jako praktyczny punkt odniesienia, a nie jako uniwersalną granicę, po której przekroczeniu zaczyna się zagrożenie dla zdrowia.

Dla zdrowej, aktywnej osoby 18-19 st. C. może być temperaturą akceptowalną, szczególnie przy odpowiednim ubraniu i regularnym ruchu. Zupełnie inaczej może wyglądać sytuacja osoby starszej, chorej lub mało aktywnej.

W przypadku osób szczególnie podatnych na wychłodzenie korzystniejsze może być utrzymywanie nieco wyższej temperatury. Ważne jest również to, w jakim pomieszczeniu przebywamy. Innej temperatury możemy potrzebować podczas aktywności, innej podczas siedzenia przy biurku, a jeszcze innej podczas snu.

Nie warto więc traktować jednej liczby jako sztywnej normy obowiązującej wszystkich domowników.

Zbyt ciepło również nie zawsze jest dobrze

Skoro chłód może być problemem, naturalnie pojawia się pytanie, czy im cieplej w mieszkaniu, tym lepiej. Niekoniecznie.

Nadmiernie wysoka temperatura może pogarszać komfort termiczny, powodować uczucie zmęczenia i utrudniać sen. Problem staje się szczególnie widoczny wtedy, gdy temperatura w sypialni jest zbyt wysoka, a powietrze dodatkowo suche.

Wysoka temperatura może być również trudniejsza do zniesienia przez osoby starsze i osoby z niektórymi chorobami przewlekłymi. Z tego względu zamiast maksymalnie ogrzewać mieszkanie, rozsądniej jest utrzymywać temperaturę zapewniającą komfort bez przegrzewania pomieszczeń.

Temperatura, a aktywność fizyczna

Odczuwanie temperatury zależy także od tego, co robimy. Podczas siedzenia przy biurku czy oglądania telewizji organizm produkuje mniej ciepła niż podczas spaceru, sprzątania czy ćwiczeń.

Dlatego ta sama temperatura może być odbierana jako przyjemna podczas aktywności, ale jako zbyt niska podczas długiego siedzenia. Zamiast automatycznie podkręcać ogrzewanie, czasami wystarczy dodatkowa warstwa ubrania, koc albo krótka aktywność fizyczna.

Ruch jest szczególnie skutecznym sposobem na poprawę odczuwania ciepła, ponieważ pracujące mięśnie wytwarzają energię cieplną.

A co z temperaturą wody?

Ogrzewanie domu to niejedyny sposób, w jaki możemy zużywać energię na podgrzewanie wody. Ciepła woda jest wykorzystywana między innymi podczas mycia rąk, choć do skutecznego usuwania drobnoustrojów najważniejsze znaczenie ma właściwa technika mycia, odpowiednia ilość mydła i wystarczająco długi czas mycia.

Nie trzeba więc używać bardzo gorącej wody. Zbyt wysoka temperatura może dodatkowo wysuszać i podrażniać skórę dłoni. W praktyce temperatura wody powinna być przede wszystkim komfortowa dla użytkownika.

Jaką temperaturę utrzymywać w domu?

Najważniejszy jest rozsądny kompromis. Mieszkanie nie powinno być ani wychłodzone, ani przegrzane. Dla większości zdrowych, aktywnych dorosłych temperatura w granicach 18-21 st. C. może zapewniać odpowiedni komfort, choć indywidualne potrzeby mogą się od siebie różnić.

Osoby starsze, dzieci, osoby przewlekle chore i osoby szczególnie wrażliwe na zimno mogą potrzebować nieco wyższej temperatury. W ich przypadku nie należy kierować się wyłącznie oszczędnością energii.

Warto zwrócić też uwagę na wilgotność powietrza, przeciągi i temperaturę poszczególnych pomieszczeń. Komfort cieplny zależy bowiem nie tylko od wskazania termometru.

Obniżenie temperatury o kilka stopni może zmniejszyć zużycie energii, ale nie powinno prowadzić do sytuacji, w której domownicy przez wiele godzin marzną. Zimą warto więc szukać nie najniższej możliwej temperatury, lecz takiej, która pozwala ograniczyć zużycie energii bez pogarszania samopoczucia i bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców.

Podsumowanie

Temperatura w domu ma znaczenie dla komfortu i zdrowia, ale nie istnieje jedna wartość odpowiednia dla wszystkich. Długotrwałe przebywanie w zbyt chłodnym pomieszczeniu może zwiększać obciążenie organizmu, szczególnie u seniorów, dzieci i osób z chorobami przewlekłymi. Z kolei nadmierne ogrzewanie może pogarszać komfort, sprzyjać przesuszeniu powietrza i utrudniać sen. W praktyce warto więc utrzymywać umiarkowaną temperaturę, dostosowaną do wieku, stanu zdrowia i aktywności domowników, zamiast kierować się sztywną wartością obowiązującą wszystkich.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Saeki, Keigo et al. “Short-term effects of instruction in home heating on indoor temperature and blood pressure in elderly people: a randomized controlled trial.” Journal of hypertension vol. 33,11 (2015): 2338-43.

• World Health Organization. WHO Housing and Health Guidelines: Low indoor temperatures and insulation. Geneva: WHO; 2018.

• Ulrich Lindemann, Juha Oksa, Dawn A. Skelton, Nina Beyer, Jochen Klenk, Julia Zscheile, Clemens Becker, Effect of cold indoor environment on physical performance of older women living in the community, Age and Ageing, Volume 43, Issue 4, July 2014, Pages 571-575. FAQ -

• Czy 18 st. C. w domu to temperatura bezpieczna dla każdego? Nie. 18 st. C. może być akceptowalne dla zdrowej, aktywnej osoby, ale seniorzy, dzieci i osoby przewlekle chore mogą potrzebować nieco wyższej temperatury.

• Czy zimno może podnosić ciśnienie krwi? Tak. Organizm reaguje na chłód między innymi zwężeniem naczyń krwionośnych, co może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego. Ma to szczególne znaczenie u osób z chorobami układu krążenia.

• Czy lepiej ogrzewać mieszkanie do ponad 22 st. C.? Niekoniecznie. Zbyt wysoka temperatura może pogarszać komfort cieplny, sprzyjać przesuszeniu powietrza i utrudniać sen. Warto szukać temperatury zapewniającej komfort bez przegrzewania pomieszczeń.

• Czy dzieci potrzebują cieplejszego mieszkania niż dorośli? Dzieci, szczególnie niemowlęta i małe dzieci, mogą być bardziej wrażliwe na warunki cieplne. Temperatura powinna być więc dostosowana do ich wieku, aktywności i ubrania, a pomieszczeń nie należy ani nadmiernie wychładzać, ani przegrzewać.

• Czy podczas mycia rąk trzeba używać bardzo ciepłej wody? Nie. Do skutecznego mycia rąk najważniejsze są mydło, dokładne rozprowadzenie go na dłoniach i odpowiednio długi czas mycia. Woda nie musi być bardzo gorąca.

• Czy spanie w chłodnym pomieszczeniu jest zdrowe? Chłodniejsza sypialnia może być komfortowa dla wielu osób, ale nie powinna być wychłodzona. Osoby starsze, dzieci i osoby szczególnie wrażliwe na zimno mogą potrzebować wyższej temperatury.

»» Inne porady dotyczące zdrowia czytaj tutaj:

Częste bóle głowy? Wyklucz te produkty

Co jeść, aby zwiększyć odporność i zwalczać infekcje

Jak się wspomóc przy aktywności fizycznej?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje