11 listopada 1918 r.: punkt zwrotny w historii Polski

11 listopada 1918 r. Józef Piłsudski przejął władzę z rąk Rady Regencyjnej. To wydarzenie stało się symbolem odzyskania wolności, ale zaczęło być obchodzone oficjalnie – jako Święto Niepodległości – dopiero w 1937 r.

Przybycie do Warszawy po kilkunastomiesięcznym internowaniu w Magdeburgu Józefa Piłsudskiego okazało się punktem zwrotnym w historii Polski. Stało się to 10 listopada 1918 r., nazajutrz po tym, jak w Berlinie zrewoltowani żołnierze wypowiedzieli posłuszeństwo cesarzowi Wilhelmowi II, a popierający ich socjaliści ogłosili powstanie republiki.

Jednak w Warszawie oddziały niemieckie były jeszcze w tym momencie  zdyscyplinowane. Piłsudski tuż po przyjeździe zaraz się w tej sytuacji zorientował i przez chwilę zamierzał nawet udać się do Lublina, gdzie Tymczasowy Rząd Republiki Ludowej zdążył powołać Ignacy Daszyński.

Ostatecznie został jednak na miejscu, bo okazało się, że tylko on cieszy się powszechnym autorytetem zarówno wśród cywilów, jak i wojskowych. 11 listopada 1918 r. pełnię władzy wojskowej przekazała Józefowi Piłsudskiemu Rada Regencyjna – ustanowiony półtora roku wcześniej przez Niemcy i Austro-Węgry polski quasi-rząd, któremu przestała odpowiadać rola marionetki w obcych rękach.

Na przekór legendzie przyjazd Piłsudskiego do Warszawy z początku wcale nie wywołał entuzjazmu. Kolportowane wiele lat później zdjęcia, na których widać witające Piłsudskiego tłumy były zrobione w 1916 r., a 10 listopada 1918 r. na dworcu zjawiło się tylko dwóch-trzech jego najbliższych współpracowników i reprezentujący Radę Regencyjną książę Zdzisław Lubomirski.

W pierwszym dniu niepodległości Piłsudski nie kontrolował nawet Warszawy, ale z każdą godziną sytuacja zmieniała się na jego korzyść. Żołnierze niemieccy na wieść o detronizacji Wilhelma II i końcu wojny - zawarciu zawieszenia broni na froncie zachodnim, zainteresowani byli głównie powrotem do domu. Niektórych rozbrajali członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej.

Panującą w tamtym momencie atmosferę opisała w swoich „Dziennikach” Maria Dąbrowska. „W nocy strzelanina. Rano od wczesnej godziny rozbrajanie oficerów niemieckich na wszystkich rogach ulic. Ale rozbraja nie tylko milicja, lecz i tłum, masa broni dostaje się na pewno esdekom (socjalistom – PAP), a nawet po prostu opryszkom. Przez cały dzień odbieranie od Niemców majątku wojskowego i przejmowanie władz cywilnych. Przez cały dzień na ulicach tłumy. Ruch tramwajowy normalny. Wszędzie samochody z naszymi żołnierzami. Piłsudski rozczarował mnie. Witany przez tłum, powiedział z balkonu, że jest chory na gardło. Cóż to w takiej chwili, w takiej chwili może kogo obchodzić” - pisała. Ćwierć wieku później (w maju 1943 r.) zrobiła w tym miejscu nowy dopisek: „A teraz mi się to właśnie podoba”.

Od momentu przejęcia władzy nad wojskiem Piłsudski mógł dyktować warunki wszystkim ugrupowaniom politycznym. Żeby nie wikłać się z nimi w negocjacje, misję sformowania rządu powierzył Jędrzejowi Moraczewskiemu. Nieprzychylna Piłsudskiemu endecja w proteście przeciwko takim krokom wyprowadziła wprawdzie na ulice Warszawy tysiące demonstrantów, ale nic nie wskórała.

Prof. Tomasz Schramm w książce „Wygrać Polskę 1914-1918” objaśniając przyczyny sukcesu Piłsudskiego, podkreślał, że nie tylko stała za nim siła POW, ale też sława zdobyta m.in. na carskiej zsyłce. „Przez lewicę uznawany był za swojego, przez prawicę - acz niechętnie - za klapę bezpieczeństwa chroniącą przed rewolucją; jego ofiarny patriotyzm mało kto mógł wtedy kwestionować” – pisał historyk.

Listopad 1918 r. był jednak dopiero początkiem budowy niepodległej Polski i początkiem walki o jej granice. 29 listopada 1918 r. Piłsudski, zwracając się w Belwederze do grona najbliższych współpracowników, tak mówił o odzyskanej niepodległości: „Jest to największa, najdonioślejsza przemiana, jaka w życiu narodu może nastąpić. Przemiana, w której konsekwencji powinno się zapomnieć o przeszłości; powinno się przekreślić wielkim krzyżem stare porachunki (…) A czas przed nami jest krótki i tylko wspólnym wysiłkiem możemy zadecydować, na jakiej przestrzeni, w jakich granicach naszą wolność obwarujemy i jak silnie staniemy na nogach, zanim dojdą z powrotem do siły i pełnego głosu sąsiedzi ze wschodu i z zachodu”.

Formalnie Narodowe Święto Niepodległości na pamiątkę 11 listopada 1918 r. wprowadzono dopiero na mocy sejmowej ustawy w 1937 r. Obchodzono je też wcześniej, choć był to normalny dzień roboczy. Po przewrocie majowym Józef Piłsudski dał jednak w tym dniu wolne urzędnikom, a kilka lat później szkołom. Nawet bez oficjalnie wprowadzonego święta kolejne rocznice obchodzono uroczyście. By umożliwić swoim robotnikom świętowanie, niektórzy fabrykanci skracali o godzinę lub dwie dniówkę, a nawet w małych miejscowościach odbywały się uroczyste msze święte, capstrzyki i defilady. Flagami o barwach narodowych dekorowano nie tylko instytucje państwowe, ale wiele domów prywatnych.

PAP, sek

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Idą zwolnienia grupowe w wielkim banku

Berlin żąda, by wszyscy w Unii finansowali Kijów!

Chiński potop zbił ceny aut

»»Demograficzna dziura podatkowa – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24