Próg 55 proc. PKB to fiskalny bezpiecznik państwa

W finansach publicznych problemem nie jest samo zbliżanie się do jednej konkretnej liczby. Największym ryzykiem jest sytuacja, w której państwo dochodzi do tego poziomu bez odpowiedniego marginesu bezpieczeństwa. I właśnie z takim ryzykiem mamy dziś do czynienia w Polsce.

Rada Fiskalna ocenia ryzyko przekroczenia przez państwowy dług publiczny progu 55 proc. PKB w 2027 r. jako bardzo wysokie. Co istotne, próg ten został przekroczony w niemal wszystkich analizowanych przez Radę scenariuszach ryzyka.

Droga na ścianę

Trzeba jednak precyzyjnie rozróżnić dwie kwestie. Samo przekroczenie przez państwowy dług publiczny poziomu 55 proc. PKB nie oznacza automatycznego uruchomienia całego pakietu procedur ostrożnościowych. Art. 86 ustawy o finansach publicznych przewiduje wyjątek, jeżeli dodatkowa, skorygowana relacja długu, określona w art. 38a, pozostaje poniżej 55 proc.

Według ostatniej oficjalnej Strategii zarządzania długiem Ministerstwa Finansów państwowy dług publiczny ma wynieść w 2027 r. 55,6 proc. PKB, podczas gdy skorygowana relacja ma wynieść 54,4 proc. W 2028 r. wartości te mają wynieść odpowiednio 58,3 proc. i 57,2 proc. PKB. Dlatego Ministerstwo Finansów wskazuje, że przy realizacji zakładanej ścieżki procedury ostrożnościowe zostałyby uruchomione w 2030 r.

I właśnie tutaj zaczyna się zasadniczy problem. Próg 55 proc. nie jest mandatem za zbyt szybką jazdę. To mechanizm, który może wymusić bardzo konkretne decyzje budżetowe: ograniczenie możliwości finansowania deficytu, ograniczenie wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej, ograniczenie waloryzacji emerytur i rent do poziomu inflacji, przegląd programów wieloletnich, program sanacyjny oraz ograniczenia dotyczące finansów samorządów.

Lepiej zapobiegać

Dlatego o kondycji finansów publicznych trzeba rozmawiać zanim próg zostanie przekroczony, a nie dzień po jego przekroczeniu. Konsolidacja przeprowadzana z wyprzedzeniem daje możliwość wyboru, które wydatki i w jakim tempie ograniczać. Konsolidacja wymuszona przepisami oznacza, że część tych decyzji podejmuje za rząd ustawa.

Niepokoi również szerszy obraz zadłużenia. Według metodologii unijnej Ministerstwo Finansów prognozowało dług na poziomie 65,4 proc. PKB w 2026 r., podczas gdy Komisja Europejska przewiduje jego dalszy wzrost – do 68,3 proc. PKB w 2027 r.

Trwały, niebezpieczny mechanizm

Do tego projekt budżetu na 2027 r. zakłada 695 mld zł dochodów, 977,6 mld zł wydatków i 282,6 mld zł deficytu. To pokazuje skalę wyzwania. Nie rozmawiamy już wyłącznie o technicznym wskaźniku długu, ale o trwałości modelu finansowania wydatków państwa.

Przekroczenie progu ostrożnościowego nie oznacza bankructwa Polski. Byłoby jednak bardzo wyraźnym sygnałem, że kończy się przestrzeń do prowadzenia polityki fiskalnej metodą „jeszcze się zmieści”.

W finansach publicznych warto reagować wtedy, gdy pojawia się znak ostrzegawczy – a nie dopiero wtedy, gdy uruchamia się poduszka powietrzna.

Edyta Dobrzańska, ekspertka ds. restrukturyzacji i finansów

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Von der Leyen sztywno trzyma się Zielonego Ładu

Uważaj! Oni wyłudzają pieniądze

Toaleta dla klientów w każdym większym sklepie!?

»»Bunt twórców sztucznej inteligencji – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24