Mammografia ratuje życie. Dlaczego więc tak wiele kobiet nie robi badań?

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Jednym z najważniejszych sposobów ograniczania skutków choroby pozostaje jej możliwie wczesne wykrywanie. Problem w Polsce nie polega jednak wyłącznie na tym, że kobiety nie wiedzą, czym jest i na czym polega profilaktyka. Coraz wyraźniej widać coś nieco inny trend: wiele kobiet wie, że powinno się badać, ale mimo to badania odkłada.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Dlaczego wiedza o profilaktyce raka piersi nie przekłada się na wykonywanie profilaktycznej mammografii.

• Jakie bariery na drodze do wykonania badań najczęściej wskazują kobiety.

• Czy łatwa rejestracja i dostępność terminów mogą zwiększyć zgłaszalność na mammografię.

• Jaką rolę mogą odegrać lekarze, przypomnienia SMS oraz rozwiązania cyfrowe.

Pokazuje to raport „Piersi w Polsce”, przygotowany przez Fundację SEXED.PL we współpracy z Ipsos. Publikacja analizuje nie tylko poziom wiedzy kobiet na temat raka piersi, lecz także ich rzeczywiste zachowania, bariery utrudniające udział w mammografii oraz czynniki, które mogą zwiększać regularność badań.

Dane przedstawione w raporcie pokazują wyraźny rozdźwięk pomiędzy wiedzą, a działaniem. Aż 91 proc. kobiet wie, że wczesne wykrycie raka piersi może uratować życie, a 73 proc. uważa, że regularne badania dają poczucie spokoju. Jednocześnie tylko 48 proc. badanych deklaruje regularne badania piersi (USG, mammografia). Ta sama ilość ankietowanych (48 proc.) boi się, że podczas badania dojdzie do diagnozy nowotworu.

Jeszcze bardziej wymowny jest fakt, że według raportu wśród kobiet w wieku 45-65 lat co czwarta nigdy nie wykonała mammografii. W grupie kobiet w wieku 45-49 lat odsetek ten sięga blisko 46 proc.

Problem zaczyna się nie przy wiedzy, lecz przy działaniu

Można wiedzieć, że mammografia jest ważna, i jednocześnie przez wiele miesięcy jej nie wykonać. Między decyzją „powinnam się zbadać”, a faktycznym pojawieniem się w pracowni diagnostycznej znajduje się bowiem wiele etapów.

Raport „Piersi w Polsce” pokazuje, że bariery są bardzo konkretne. 37 proc. kobiet wskazało brak wolnych terminów w najbliższym czasie jako potencjalną trudność. 34 proc. mówiło o kosztach badania, 24 proc. o nadmiarze obowiązków, 22 proc. o niedogodnych godzinach badań, 17 proc. nie wiedziało, gdzie można wykonać mammografię, 20 proc. nie wiedziało czy badanie przysługuje im z ramienia NFZ, a 13 proc. wskazywało brak możliwości umówienia wizyty online.

To ważna obserwacja. Kobiety niekoniecznie potrzebują kolejnej informacji o tym, że mammografia jest ważna. Często potrzebują po prostu, aby wykonanie badania było łatwe.

Co czwarta kobieta po 45. roku życia nigdy nie miała mammografii

Szczególnie niepokojące są dane z raportu dotyczące kobiet znajdujących się na początku wieku objętego programem badań przesiewowych.

W grupie kobiet w wieku 45-65 lat 25 proc. nigdy nie wykonało mammografii. Wśród kobiet w wieku 45-49 lat odsetek ten wynosi aż 46 proc. Dla porównania, w grupie 60-65 lat jest to 9 proc.

Raport pokazuje również, że niemal połowa kobiet w wieku 45-65 lat uważa USG piersi za badanie równie skuteczne jak mammografia, przy czym 46 proc. z tej grupy wiekowej nigdy nie wykonało mammografii. Tymczasem są to różne badania mające odmienne zastosowanie. Mammografia niezmiennie pozostaje podstawowym badaniem przesiewowym w programie dla kobiet w wieku 45-74 lat, natomiast USG może być jej uzupełnieniem w określonych sytuacjach.

Samo zaproszenie nie wystarczy

Ciekawych informacji dostarcza również analiza zawarta w raporcie dotycząca tego, co dzieje się po otrzymaniu zaproszenia.

W przeliczeniu na 100 kobiet w wieku 45-65 lat 79 deklaruje, że otrzymało zaproszenie na bezpłatną mammografię. Badanie wykonało 47 kobiet, natomiast 32 nie skorzystały z zaproszenia.

Wśród kobiet, które nie odpowiedziały na zaproszenie, 20 proc. wskazywało brak czasu lub niedopasowany termin, 15 proc. uważało, że skoro czuje się zdrowo, badanie nie jest potrzebne, 9 proc. zapomniało lub przegapiło termin, a 5 proc. uznało miejsce badania za zbyt odległe.

To pokazuje, że samo poinformowanie o możliwości wykonania mammografii może nie wystarczyć. Zaproszenie powinno prowadzić do kolejnego kroku: najlepiej umożliwiać szybkie znalezienie terminu i łatwe zapisanie się na badanie.

Polska ma już narzędzia, ale trzeba je dobrze wykorzystać

Od 1 lipca 2026 r. mammografię można umówić również za pośrednictwem Centralnej e-Rejestracji, korzystając z Internetowego Konta Pacjenta lub aplikacji mojeIKP.

Według danych systemowych przywołanych w materiałach do raportu, na początku sierpnia dostępnych było ponad 384 tys. terminów mammografii. Jednocześnie aktualna zgłaszalność na program profilaktyki raka piersi wynosiła 32,77 proc.

Powstaje więc pytanie: skoro badanie jest bezpłatne, nie wymaga skierowania, dostępna jest e-rejestracja, a liczba wolnych terminów jest duża, dlaczego tak wiele kobiet nadal z niego nie korzysta?

Raport „Piersi w Polsce” wskazuje, że odpowiedzi należy szukać nie tylko w samej dostępności świadczenia, ale w całej ścieżce prowadzącej do jego wykonania.

Liczy się nie tylko badanie, ale całe doświadczenie

Mammografia jest jednym wydarzeniem, ale profilaktyka to proces. Zaczyna się od informacji lub zaproszenia, następnie pojawia się rejestracja, oczekiwanie na termin, wizyta, samo badanie, odbiór wyniku i jeśli zostanie wykryta nieprawidłowość - dalsza diagnostyka.

Raport zwraca uwagę, że każdy z tych etapów może ułatwić albo utrudnić kontynuowanie profilaktyki.

Jeżeli kobieta szybko znajduje dogodny termin, może z łatwością się zapisać, wie, czego spodziewać się podczas badania, a wynik otrzymuje w zrozumiałej formie, przy czym całe doświadczenie może być mniej obciążające. Jeżeli natomiast musi wielokrotnie kontaktować się z placówką, długo czekać, samodzielnie szukać informacji i zastanawiać się, co zrobić po otrzymaniu wyniku, prawdopodobieństwo rezygnacji może rosnąć.

Strach przed rakiem nie zawsze motywuje do działania

Raport pokazuje również emocjonalny wymiar profilaktyki. 48 proc. kobiet deklarowało obawę przed diagnozą. Dla części z nich mammografia jest więc nie tylko badaniem kontrolnym, ale także sytuacją, w której istnieje możliwość usłyszenia informacji budzącej ogromny lęk.

Tymczasem nieprawidłowy wynik mammografii nie oznacza automatycznie raka. Może być sygnałem do wykonania dodatkowych badań, które pozwolą na dokładniejszą ocenę zmiany.

Z tego względu edukacja powinna odpowiadać nie tylko na pytanie „dlaczego warto się badać?”, ale również „co stanie się, jeśli wynik będzie nieprawidłowy?”. Im mniej niewiadomych, tym łatwiej podjąć decyzję o badaniu.

Lekarz może być ważnym impulsem

Nie wszystkie decyzje dotyczące profilaktyki podejmujemy samodzielnie. Czasami wystarczy konkretna sugestia lekarza, aby badanie, które od dawna odkładamy, w końcu zostało wykonane.

Według raportu wśród czynników, które mogłyby zachęcić kobiety do regularnej mammografii, 29 proc. wskazało zalecenie ginekologa lub ginekolożki. Taki sam odsetek wskazał bliskość mammobusu.

26 proc. badanych za zachętę uznało możliwość umówienia badania online. 23 proc. wskazało przypomnienie SMS-em lub e-mailem, a taki sam odsetek możliwość wykonania badania wieczorem lub w weekend.

To pokazuje, że skuteczna profilaktyka nie musi opierać się wyłącznie na zwiększaniu poziomu wiedzy. Równie ważne mogą być proste bodźce pomagające przełożyć wiedzę na konkretne działanie.

FAQ

• Czy mammografia jest bezpłatna? Tak. W ramach programu profilaktyki raka piersi bezpłatna mammografia przysługuje kobietom w wieku 45-74 lat, zasadniczo co dwa lata. Badanie w ramach programu nie wymaga skierowania.

• Dlaczego tak wiele kobiet nie wykonuje mammografii, mimo że wie o jej znaczeniu? Raport „Piersi w Polsce” pokazuje, że przeszkodą są między innymi brak czasu, trudności z terminem, niedogodne godziny, brak informacji o miejscu wykonania badania, obawa przed diagnozą i niepewność dotycząca dalszego postępowania.

• Czy łatwiejsza rejestracja może zwiększyć zgłaszalność? Może być jednym z elementów zwiększających uczestnictwo. W raporcie możliwość umówienia badania online została wskazana przez 26 proc. kobiet jako czynnik zachęcający do mammografii.

• Czy kobieta może zapisać się na mammografię przez internet? Tak. Od 1 lipca 2026 r. mammografię można umawiać przez Centralną e-Rejestrację za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta lub aplikacji mojeIKP.

• Czy USG piersi może zastąpić mammografię? Nie należy traktować tych badań jako zamienników. Mammografia jest podstawowym badaniem przesiewowym w programie dla kobiet w wieku 45-74 lat. USG może być stosowane jako uzupełnienie w zależności od sytuacji klinicznej.

• Czy nieprawidłowy wynik mammografii oznacza raka? Nie. Nieprawidłowy wynik może oznaczać konieczność wykonania dodatkowych badań. Dopiero pełna diagnostyka pozwala ustalić charakter wykrytej zmiany.

Nie trzeba przekonywać kobiet, że warto się badać – podsumowanie

Najważniejszy wniosek z raportu „Piersi w Polsce” jest stosunkowo prosty. Problemem nie jest już wyłącznie brak świadomości. 91 proc. kobiet wie, że wczesne wykrycie raka piersi może uratować życie. 73 proc. uważa, że regularne badania dają poczucie spokoju. Jednocześnie tylko część kobiet faktycznie korzysta z mammografii zgodnie z zaleceniami.

Dlatego kolejnym etapem działań profilaktycznych powinno być ułatwienie przejścia od wiedzy do działania. Kobieta nie powinna długo szukać informacji, zastanawiać się, czy przysługuje jej badanie, walczyć o termin ani samodzielnie rozszyfrowywać systemu po otrzymaniu wyniku.

W przypadku profilaktyki raka piersi liczy się nie tylko to, czy kobieta wie, że powinna się zbadać. Równie ważne jest to, czy system pozwala jej zrobić to szybko, wygodnie i bez niepotrzebnych przeszkód.

Filip Siódmiak

Źródło:

• Dane dotyczące zachowań, wiedzy, barier i czynników zachęcających do wykonywania badań pochodzą z raportu „Piersi w Polsce” przygotowanego przez Fundację SEXEDPL we współpracy z Ipsos. Raport jest dostępny w pełnej wersji na stronie Fundacji SEXED.PL

»» Inne porady dotyczące zdrowia i profilaktyki kobiet czytaj tutaj:

[Dlaczego Polki odkładają badania piersi?](https://wgospodarce.pl/informacje/157756-dlaczego-polki-odkladaja-badania-piersi

Stronisz od wiedzy na temat własnego zdrowia? To częste

Cudowne działanie ryb w profilaktyce raka piersi

Dbasz o urodę? Ten suplement zakłóca wyniki badań krwi

„Zbyt dobre” wyniki badań nie zawsze powinny cieszyć

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje