Nie tylko krem z filtrem. Jak chronić skórę przed UV?

Fotoprotekcja powinna być traktowana jako element codziennej profilaktyki, a nie wyłącznie wakacyjny rytuał. Najskuteczniejsza ochrona polega na połączeniu kilku metod: ograniczaniu ekspozycji na słońce, przebywaniu w cieniu, stosowaniu odpowiedniej odzieży i nakrycia głowy, ochronie oczu oraz regularnym używaniu preparatów przeciwsłonecznych.

Czego dowiesz się z artykułu?

• W jaki sposób promieniowanie UV może uszkadzać skórę.

• Czym różnią się promieniowanie UVA i UVB.

• Czy SPF 50 zapewnia całkowitą ochronę przed promieniowaniem UV.

• Jak prawidłowo stosować krem z filtrem.

• Jaką ochronę zapewniają ubrania, kapelusze i okulary przeciwsłoneczne.

• Czy osoby z ciemniejszą karnacją również powinny stosować fotoprotekcję.

• Dlaczego warto regularnie obserwować znamiona?

Dlaczego promieniowanie UV jest szkodliwe?

Promieniowanie ultrafioletowe (UV) jest jednym z najważniejszych środowiskowych czynników przyspieszających starzenie się skóry, jednocześnie zwiększających ryzyko rozwoju nowotworów skóry. Co istotne, ekspozycja na UV nie ogranicza się wyłącznie do słonecznych dni spędzanych na plaży. Skóra narażona jest bowiem na promieniowanie również podczas spaceru, jazdy samochodem, pracy w ogrodzie czy uprawiania sportu na świeżym powietrzu.

Promieniowanie ultrafioletowe docierające do powierzchni Ziemi obejmuje przede wszystkim promieniowanie UVA i UVB. Promieniowanie UVB odpowiada głównie za powstawanie rumienia i oparzeń słonecznych, natomiast UVA w większym stopniu przyczynia się do przewlekłych uszkodzeń skóry, fotostarzenia i zmian w materiale genetycznym komórek.

Promieniowanie UVA przenika również przez chmury i szyby okienne. Oznacza to, że ekspozycja na UV może występować także wtedy, gdy słońce nie wydaje się szczególnie intensywne. Znaczenie ma więc nie tylko pojedyncze, silne nasłonecznienie, ale również suma ekspozycji na promieniowanie w ciągu całego życia.

Uszkodzenia wywoływane przez UV mogą kumulować się przez lata. Fotoprotekcja ma zatem znaczenie nie tylko w kontekście zapobiegania oparzeniom, ale również ograniczania fotostarzenia i ryzyka rozwoju nowotworów skóry.

Krem z filtrem - ważny, ale nie jedyny element ochrony

Preparaty przeciwsłoneczne pozostają jednym z podstawowych elementów fotoprotekcji. W codziennych warunkach zaleca się stosowanie produktów o szerokim spektrum ochrony, obejmującym zarówno UVA, jak i UVB, najlepiej z SPF 30 lub wyższym. Przy intensywnej ekspozycji na słońce, na przykład podczas pobytu nad wodą, w górach czy podczas długotrwałej aktywności na zewnątrz, warto sięgać po SPF 50 lub 50+.

Warto jednak pamiętać, że wartość SPF odnosi się przede wszystkim do ochrony przed promieniowaniem UVB i nie oznacza całkowitego zablokowania promieniowania ultrafioletowego. Dla przykładu SPF 15 przepuszcza około 1/15 promieniowania UVB, natomiast SPF 30 około 1/30. Oznacza to odpowiednio około 93 i 97 proc. ochrony przed UVB w warunkach laboratoryjnych.

Skuteczność preparatu zależy również od prawidłowej aplikacji. Krem należy nakładać na wszystkie odsłonięte części ciała, nie zapominając o miejscach często pomijanych, takich jak uszy, kark, grzbiety dłoni i stóp czy okolica ust. Preparat powinien być nakładany odpowiednio wcześniej przed wyjściem na słońce, a następnie ponownie stosowany po kąpieli, intensywnym wysiłku, wytarciu skóry ręcznikiem lub obfitym poceniu się.

Cień chroni, ale nie zapewnia pełnej ochrony

Jednym z najprostszych sposobów ograniczenia ekspozycji na UV jest unikanie bezpośredniego słońca, szczególnie w godzinach jego największego nasilenia. W praktyce warto planować aktywności na zewnątrz poza okresem około południowym, a w czasie silnego nasłonecznienia korzystać z cienia.

Nie oznacza to jednak całkowitego wyeliminowania ekspozycji. Promieniowanie UV jest częściowo rozpraszane i odbijane przez otoczenie, dlatego nawet przebywanie pod parasolem, drzewem czy zadaszeniem nie gwarantuje pełnej ochrony. Z tego powodu cień powinien być traktowany jako jeden z elementów fotoprotekcji, a nie jej jedyna forma.

Odzież może być naturalną barierą dla UV

Odzież stanowi fizyczną barierę ograniczającą dostęp promieniowania UV do skóry. Najlepiej chronią tkaniny o gęstym splocie, które skuteczniej ograniczają przenikanie promieniowania. Znaczenie ma również kolor materiału. Ciemniejsze tkaniny na ogół zapewniają większą ochronę niż bardzo jasne.

Warto zwrócić uwagę na oznaczenie UPF (Ultraviolet Protection Factor) określające poziom ochrony zapewnianej przez materiał przed promieniowaniem UV. Odzież z odpowiednim certyfikatem może być szczególnie przydatna podczas długotrwałej ekspozycji - na plaży, podczas uprawiania sportu czy pracy na zewnątrz.

Nie każda zwykła koszulka zapewnia jednak taki sam poziom ochrony. Znaczenie ma między innymi rodzaj materiału, jego grubość, gęstość splotu oraz stopień zużycia. Mokra lub rozciągnięta tkanina może chronić słabiej niż suchy, nieuszkodzony materiał.

Nie zapominaj o głowie i oczach

Nakrycie głowy jest kolejnym prostym sposobem ograniczenia ekspozycji na UV. Najlepszą ochronę zapewniają kapelusze z szerokim rondem, które częściowo osłaniają nie tylko twarz, ale również uszy i kark. Czapka z daszkiem chroni przede wszystkim twarz od strony czoła, dlatego pozostałe odsłonięte obszary należy zabezpieczyć odzieżą lub preparatem przeciwsłonecznym.

Istotna jest również ochrona oczu. Okulary przeciwsłoneczne powinny zapewniać 100-procentową ochronę przed promieniowaniem UVA i UVB, najlepiej potwierdzoną odpowiednim oznaczeniem. Pomagają ograniczyć ekspozycję oczu i ich okolic na promieniowanie ultrafioletowe.

Czy osoby z ciemniejszą karnacją również potrzebują ochrony?

Przekonanie, że fotoprotekcja jest potrzebna wyłącznie osobom o jasnej skórze, jest błędne. Większa ilość melaniny zapewnia pewien naturalny poziom ochrony przed promieniowaniem UV, ale nie eliminuje ryzyka uszkodzeń skóry ani rozwoju nowotworów.

Osoby o każdym fototypie skóry powinny więc ograniczać nadmierną ekspozycję na UV. Dotyczy to również osób, które łatwo się opalają i rzadko doświadczają oparzeń słonecznych.

FAQ

• Czy SPF 30 wystarczy na co dzień? W wielu codziennych sytuacjach SPF 30 może zapewniać odpowiednią ochronę, pod warunkiem prawidłowej i wystarczająco obfitej aplikacji. Przy intensywnym nasłonecznieniu korzystniejszy będzie preparat SPF 50 lub 50+.

• Czy siedzenie w cieniu chroni przed UV? Zmniejsza ekspozycję na bezpośrednie promieniowanie, ale nie eliminuje jej całkowicie. Promieniowanie UV może docierać do skóry również w wyniku rozproszenia i odbicia od otoczenia.

• Czy zwykła koszulka chroni przed słońcem? Tak, ale poziom ochrony zależy od rodzaju materiału, jego koloru, gęstości splotu, grubości oraz tego, czy tkanina jest sucha. Specjalistyczna odzież z oznaczeniem UPF zapewnia bardziej przewidywalny poziom ochrony.

• Czy osoby z ciemną karnacją mogą zrezygnować z kremu z filtrem? Nie. Melanina zapewnia pewien stopień naturalnej ochrony, ale nie chroni całkowicie przed skutkami promieniowania UV.

• Czy promieniowanie UV dociera do nas przez szyby? Promieniowanie UVA może przenikać przez niektóre rodzaje szkła. Dlatego długotrwała ekspozycja, na przykład podczas prowadzenia samochodu, może również mieć znaczenie dla skóry.

• Czy krem z filtrem trzeba stosować tylko latem? Fotoprotekcja jest szczególnie istotna podczas intensywnej ekspozycji na słońce, ale promieniowanie UV występuje również poza sezonem letnim. W codziennej profilaktyce warto uwzględniać zarówno warunki pogodowe, jak i długość oraz intensywność ekspozycji.

Podsumowanie

Najskuteczniejsza ochrona przed UV nie opiera się na jednym produkcie. Warto łączyć kilka metod: unikanie intensywnego nasłonecznienia, korzystanie z cienia, zakrywanie skóry odpowiednią odzieżą, noszenie kapelusza lub czapki oraz okularów przeciwsłonecznych, a także prawidłowe stosowanie preparatu z filtrem o szerokim spektrum ochrony.

Dodatkowe akcesoria, takie jak parasole przeciwsłoneczne, osłony z filtrem UV czy specjalistyczna odzież, mogą być szczególnie przydatne podczas długotrwałego przebywania na zewnątrz. W ich przypadku warto zwracać jednak uwagę na informacje producenta dotyczące rzeczywistego poziomu ochrony przed UV.

Fotoprotekcja powinna być stałym elementem codziennej profilaktyki zdrowotnej. Nie chodzi wyłącznie o całkowite unikanie słońca, lecz o ograniczanie nadmiernej i niepotrzebnej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. Równie ważne pozostaje obserwowanie skóry i regularna kontrola znamion. Każda nowa lub zmieniająca się zmiana skórna, zwłaszcza taka, która zmienia kolor, kształt, wielkość lub zaczyna krwawić powinna zostać oceniona przez dermatologa.

Filip Siódmiak

Źródło:

• Morriss, Samuel, and Laura Scardamaglia. “Sun protection: a practical guide for health professionals.” Australian prescriber vol. 48,5 (2025): 173-178.

»» Inne porady dotyczące opalania i zdrowia czytaj tutaj:

Czasami lepiej posiedzieć w… cieniu

Zimna czy ciepła kąpiel?

Solarium nie zawsze bezpieczne

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje