System kaucyjny pogrąża producentów napojów?!

Producenci napojów i wód mineralnych tracą płynność finansową. Ich zaległości płatnicze przekroczyły już 109 mln zł. Mocno przyczyniły się do tego perturbacje natury logistycznej, ale prawdziwym „kamieniem młyńskim” u szyi okazał się system kaucyjny. Małe i średnie firmy napojowe, na równi z rynkowymi tuzami, muszą na bieżąco finansować kaucje i koszty operacyjne, podczas gdy na zapłatę od dystrybutorów czekają coraz dłużej. Rujnuje to ich finanse i niweluje do zera przewagę konkurencyjną.

Od wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego minął rok. Pierwsze miesiące upłynęły dość spokojne. Do końca stycznia br. do obrotu trafiło ok. 530 mln opakowań z kaucją, a konsumenci zwrócili blisko 28 mln z nich. Potem cały mechanizm wyraźnie przyspieszył. Jak podaje Ministerstwo Klimatu i Środowiska, do końca czerwca 2026 br. Polacy oddali 2,3 mld butelek i puszek, a w samym tylko lipcu kolejne 900 mln. Zwrot pustych butelek i puszek staje się też coraz łatwiejszy. W całym kraju działa już ponad 64 tys. punktów odbioru opakowań. Ponad połowa tej puli przypada na małe sklepy.

Czas pierwszych podsumowań

Co ciekawe, dane finansowe raportowane w ciągu minionego roku przez firmy z szeroko rozumianej branży napojowej wskazywały na systematyczny i coraz wyraźniejszy wzrost obciążeń. Jak wynika z najnowszych danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor, łączna kwota nieopłaconych w terminie faktur w tym sektorze zwiększyła się w skali roku o 14,4 proc., przekraczając 109 mln zł. Największy, bo aż 46-proc. wzrost zadłużenia odnotowali producenci napojów bezalkoholowych i wód mineralnych.

Równi i równiejsi

Kaucja nie obciąża finansowo wszystkich po równo – i tu leży problem. System nakłada wprawdzie na konsumentów opłatę kaucyjną, ale pieniądze te można odzyskać zwracając opakowanie. Koszty ponoszą przede wszystkim producenci napojów. To właśnie one musiały bowiem sfinansować opłaty kaucyjne i operacyjne wnoszone do operatorów systemów, zainwestować w nowe projekty etykiet (w tym kody EAN) oraz odpowiednio dostosować linie rozlewnicze. Jeśli dodamy do tego zatory płatnicze w łańcuchu dostaw, otrzymamy obraz branży nadmiernie obciążonej finansowo.

Liczby mówią wszystko

Według danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor, jeszcze w sierpniu 2025 roku producenci napojów mieli niewiele ponad 95 mln zł przeterminowanych zobowiązań, a rok później już 109 mln zł, czyli o blisko 14 mln zł więcej. Wzrosła też przeciętna wartość nieopłaconych faktur w przeliczeniu na jednego dłużnika – z około 623 do blisko 704 tys. zł. Najmocniej obciążeni są producenci napojów bezalkoholowych i wód mineralnych, których zaległości zwiększyły się w ciągu roku aż o 46 proc. – z 22 do 33 mln zł. Największą kwotę do oddania mają jednak browary. Ich długi sięgają 43,4 mln zł i są o 9,3 proc. wyższe niż przed rokiem. Odwrotny trend widać za to u winiarzy, których system kaucyjny nie obowiązuje. Zaległości producentów win gronowych spadły w rok o około 26 proc., do 5,4 mln zł, a cydrów o 17,4 proc. – do 887 tys. zł.

Luka płynnościowa

Jednym ze źródeł rosnących zaległości producentów wód i napojów może być narastająca luka płynnościowa – firmy muszą na bieżąco finansować kaucje i koszty operacyjne, podczas gdy na zapłatę od dystrybutorów czekają coraz dłużej. Niedobór środków może w efekcie prowadzić do opóźnień w regulowaniu zobowiązań wobec ich własnych kontrahentów. „W warunkach niskiej rentowności sektora i utrzymującej się presji cenowej ze strony dużych sieci detalicznych, dodatkowe wydatki kapitałowe związane z finansowaniem opłat kaucyjnych stało się istotnym czynnikiem ryzyka utraty płynności finansowej. Najsilniej odczuwają je mniejsze i średnie podmioty, dla których zamrożenie części środków finansowych oznacza ograniczenie elastyczności operacyjnej oraz wzrost wrażliwości na zakłócenia przepływów pieniężnych” – mówi dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor.

Co dwunasta firma zalega z płatnościami

Z danych BIG InfoMonitor i BIK wynika, że problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań ma już co dwunasta firma z branży napojów. Jeszcze trudniejsza sytuacja widoczna jest wśród producentów piwa i cydru, gdzie problem dotyczy już co dziewiątej firmy. „Tak znacząca skala problemów płatniczych w branży zwiększa ryzyko rozprzestrzeniania się zatorów płatniczych w całym łańcuchu dostaw. Nieterminowe regulowanie zobowiązań przez producentów napojów może wywoływać efekt kaskadowy, dotykając dostawców surowców, producentów opakowań, operatorów logistycznych, przewoźników oraz dystrybutorów. Pogorszenie się sytuacji finansowej części przedsiębiorstw może więc osłabiać stabilność całej branży, utrudniając współpracującym z nią podmiotom zarówno bieżące funkcjonowanie, jak i realizację inwestycji rozwojowych” – zaznacza główny analityk BIG InfoMonitor. Dodaje, że w tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera bieżące monitorowanie wiarygodności płatniczej kontrahentów i szybkie reagowanie na pierwsze sygnały mogące wskazywać na pogorszenie się ich kondycji finansowej.

Kluczowe dane

3,2 mld butelek i puszek zwrócili konsumenci od startu systemu kaucyjnego do końca lipca 2026 roku.

Ponad 60 tys. punktów zwrotu opakowań działa w całym kraju.

Przeszło 109 mln zł wyniosły w sierpniu br. przeterminowane zobowiązania producentów napojów

46 proc. – o tyle w ciągu roku wzrosły zaległości producentów napojów bezalkoholowych i wód mineralnych.

43,3 mln zł wynoszą zaległości browarów; z terminowymi płatnościami nie radzi sobie co dziewiąty producent piwa.

O 26 proc. zmalały zaległości producentów win gronowych w butelkach pozostających poza systemem kaucyjnym.

Oprac. Grzegorz Szafraniec

Na podst. Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor