Probiotyk i antybiotykoterapia. Czy może chronić jelita?

Antybiotyki są jednym z najskuteczniejszych narzędzi w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Ich działanie lecz nie ogranicza się wyłącznie do drobnoustrojów odpowiedzialnych za chorobę. Leki te mogą wpływać również na bakterie naturalnie zasiedlające nasz przewód pokarmowy. W efekcie u części osób podczas leczenia lub krótko po jego zakończeniu pojawiają się zaburzenia pracy jelit. Czy w takiej sytuacji pomocne mogą okazać się probiotyki?

Czego dowiesz się z artykułu?

• Dlaczego antybiotyki mogą wpływać na mikrobiotę jelitową.

• Dlaczego nie każdy probiotyk działa w taki sam sposób.

• Kiedy można rozpocząć stosowanie probiotyku.

Antybiotykoterapia, a mikrobiota jelitowa

Przewód pokarmowy człowieka zasiedlony jest przez ogromną liczbę mikroorganizmów tworzących mikrobiotę jelitową. Jej skład nie jest przypadkowy. Poszczególne bakterie konkurują ze sobą o składniki odżywcze i miejsce do rozwoju, uczestniczą w przemianach różnych składników pożywienia oraz wpływają na funkcjonowanie bariery jelitowej i układu odpornościowego.

Antybiotyk nie zawsze działa wyłącznie na bakterie wywołujące infekcję. W zależności od rodzaju leku może również ograniczać liczebność części pożytecznych mikroorganizmów jelitowych. Dochodzi wówczas do przejściowych zmian w składzie mikrobioty, czyli dysbiozy.

Na czym polega osłonowe działanie probiotyku?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości mogą korzystnie wpływać na organizm. W kontekście antybiotykoterapii ich działanie można określić jako wspomagające lub osłonowe.

Nie chodzi jednak o to, że probiotyk „zabezpiecza” wszystkie bakterie jelitowe przed antybiotykiem. Jego działanie jest nieco bardziej złożone.

Niektóre mikroorganizmy probiotyczne mogą konkurować z potencjalnie niekorzystnymi drobnoustrojami o miejsce i składniki odżywcze. Mogą także wpływać na środowisko jelita, wspierać prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej oraz oddziaływać na lokalne mechanizmy odpornościowe.

Dzięki temu probiotyk może pomagać w utrzymaniu bardziej stabilnych warunków w przewodzie pokarmowym w okresie, w którym naturalna mikrobiota narażona jest na zaburzenia.

Probiotyk nie oznacza jednej konkretnej bakterii

Wybierając probiotyk, warto pamiętać, że nie wszystkie preparaty działają w identyczny sposób. „Probiotyk” to określenie całej grupy produktów zawierających określone mikroorganizmy w określonej ilości.

Znaczenie ma przede wszystkim konkretny szczep, a nie tylko nazwa rodzaju bakterii. Różne szczepy tego samego gatunku mogą mieć odmienne właściwości i różnić się sposobem oddziaływania na przewód pokarmowy.

Dlatego nie można zakładać, że każdy preparat probiotyczny będzie równie skuteczny jako osłona podczas antybiotykoterapii. Znaczenie ma również ilość mikroorganizmów zawartych w preparacie oraz sposób jego przechowywania i stosowania.

Kiedy stosować probiotyk?

Probiotyk może być stosowany w trakcie antybiotykoterapii, a nie dopiero po jej zakończeniu. Jego zadaniem jest bowiem wspieranie środowiska jelitowego w okresie, gdy antybiotyk może wpływać na naturalną mikrobiotę.

W przypadku preparatów zawierających bakterie probiotyczne często zaleca się zachowanie odstępu 2-3 godzin pomiędzy przyjęciem antybiotyku i probiotyku. Pozwala to ograniczyć bezpośredni kontakt podawanego mikroorganizmu z lekiem.

Czy probiotyk odbudowuje mikrobiotę?

To jedno z częstszych uproszczeń dotyczących probiotyków. Ich działanie nie polega po prostu na „uzupełnieniu dobrych bakterii”, które zostały usunięte przez antybiotyk.

Mikrobiota jelitowa jest bardzo złożonym ekosystemem. Jej skład zależy między innymi od diety, wieku, stanu zdrowia, przyjmowanych leków i indywidualnych cech organizmu.

Podanie jednego lub kilku szczepów probiotycznych nie oznacza więc automatycznego odtworzenia całego ekosystemu jelitowego. Probiotyk może natomiast wspierać prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego w okresie jego większej podatności na jego zaburzenia.

Nie każdy pacjent potrzebuje probiotyku

Samo rozpoczęcie antybiotykoterapii nie oznacza automatycznie konieczności przyjmowania probiotyku. Ryzyko wystąpienia dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego zależy między innymi od rodzaju antybiotyku, długości leczenia, wieku oraz ogólnego stanu zdrowia.

Warto również pamiętać, że probiotyk nie powinien być traktowany jako sposób na „zneutralizowanie” działań niepożądanych antybiotyku. Najważniejsze jest prawidłowe stosowanie samego leku oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących terapii.

Czy probiotyki są bezpieczne?

U większości zdrowych osób probiotyki są dobrze tolerowane. Mogą jednak przejściowo powodować łagodne objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Większej ostrożności wymagają osoby ciężko chore, z istotnie zaburzoną odpornością lub znajdujące się w szczególnych sytuacjach klinicznych. W takich przypadkach stosowanie preparatu zawierającego żywe mikroorganizmy powinno być rozważone indywidualnie.

Podsumowanie

Antybiotykoterapia może przejściowo zaburzać równowagę mikrobioty jelitowej, co u części osób prowadzi do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Probiotyki mogą stanowić dodatkowe wsparcie w tym okresie, pomagając utrzymać korzystne warunki fizjologiczne w jelitach.

Nie są jednak uniwersalną „osłoną” chroniącą przed każdym działaniem niepożądanym antybiotyku. Ich działanie zależy jednak od zastosowanego mikroorganizmu, preparatu i indywidualnej sytuacji pacjenta. Dlatego probiotyk warto traktować jako element wspomagający antybiotykoterapię, a nie jej niezbędny lub równoważny składnik.

Filip Siódmiak

FAQ

• Czy probiotyk trzeba stosować przy każdym antybiotyku? Nie. Nie każda antybiotykoterapia wiąże się z wystąpieniem dolegliwości jelitowych. Decyzja o zastosowaniu probiotyku powinna uwzględniać rodzaj leczenia i indywidualną sytuację pacjenta.

• Czy probiotyk można przyjmować razem z antybiotykiem? Można stosować probiotyk w czasie antybiotykoterapii, ale sposób przyjmowania zależy od rodzaju preparatu. W przypadku niektórych produktów zaleca się zachowanie 2-3 godzinnego odstępu od antybiotyku.

• Czy probiotyk odbuduje bakterie zniszczone przez antybiotyk? Nie należy traktować go jako prostego sposobu na odbudowę całej mikrobioty. Probiotyk może wspierać funkcjonowanie jelit, ale mikrobiota jest znacznie bardziej złożonym ekosystemem.

• Czy wszystkie probiotyki działają tak samo? Nie. Poszczególne szczepy mikroorganizmów mają różne właściwości, dlatego działanie jednego preparatu nie powinno być automatycznie przypisywane wszystkim produktom probiotycznym.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Stronisz od wiedzy na temat własnego zdrowia? To częste

„Zbyt dobre” wyniki badań nie zawsze powinny cieszyć

Po kolonoskopii warto zadbać o… probiotyki

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje