Czy dieta bezglutenowa może zwiększać ryzyko cukrzycy?

Dieta bezglutenowa stała się w ostatnich latach jednym z najpopularniejszych sposobów odżywiania. Gluten często bywa przedstawiany jako składnik odpowiedzialny za rozmaite problemy zdrowotne, a jego eliminację traktuje się czasem jako uniwersalny sposób na poprawę samopoczucia, kontrolę masy ciała czy zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób przewlekłych. Tymczasem u osób niemających medycznych wskazań do eliminacji glutenu, samo jego wykluczenie nie musi przynosić żadnych dodatkowych korzyści zdrowotnych.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czy gluten jest szkodliwy dla zdrowych osób.

• Kiedy dieta bezglutenowa jest rzeczywiście konieczna.

• Czy sama dieta bezglutenowa może powodować cukrzycę.

• Dlaczego produkty bezglutenowe nie zawsze są zdrowsze.

• W jaki sposób eliminacja produktów zbożowych może wpływać na ilość błonnika w diecie.

Gluten to grupa białek obecnych przede wszystkim w pszenicy, życie i jęczmieniu. Jego eliminacja jest konieczna między innymi w przypadku celiakii, a w określonych sytuacjach również przy innych rozpoznanych reakcjach na gluten lub pszenicę. Nie oznacza to jednak, że gluten jest substancją szkodliwą dla każdego człowieka.

Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy dieta bezglutenowa zaczyna być utożsamiana ze zdrowszym sposobem odżywiania. Sam fakt, że produkt nie zawiera glutenu, nie mówi bowiem nic o jego wartości odżywczej.

Bezglutenowe nie znaczy automatycznie zdrowsze

Eliminując pieczywo, makarony czy produkty zbożowe zawierające gluten, można zastąpić je ich bezglutenowymi odpowiednikami. I właśnie tutaj znaczenie ma jakość całej diety.

Część gotowych produktów bezglutenowych wytwarzana jest z oczyszczonych mąk i skrobi, a dla poprawy smaku i właściwości technologicznych może zawierać dodatkowe ilości cukru, tłuszczu, soli czy dodatków do żywności. W efekcie produkt pozbawiony glutenu niekoniecznie będzie bardziej wartościowy od swojego tradycyjnego odpowiednika.

Szczególne znaczenie ma błonnik pokarmowy. Jego dobrym źródłem są między innymi pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, orzechy i nasiona. Jeżeli eliminacja glutenu prowadzi jednocześnie do ograniczenia pełnoziarnistych produktów zbożowych, całkowita podaż błonnika może się zmniejszyć.

Dieta bezglutenowa, a cukrzyca - gdzie leży problem?

Nie można powiedzieć, że dieta bezglutenowa sama w sobie powoduje cukrzycę. Takie stwierdzenie byłoby zbyt dużym uproszczeniem.

Znacznie większe znaczenie może mieć to, czym zastępuje się produkty zawierające gluten. Jeżeli zamiast pełnoziarnistego pieczywa czy wartościowych produktów zbożowych w diecie pojawia się dużo wysoko przetworzonych produktów bezglutenowych, może zmienić się jednocześnie jakość całego jadłospisu, w tym zawartość błonnika, ilość cukrów prostych, tłuszczu i ogólna gęstość energetyczna diety.

W dłuższej perspektywie taki sposób odżywiania może być mniej korzystny dla kontroli masy ciała i metabolizmu glukozy. Nie chodzi więc o to, że gluten chroni przed cukrzycą, a jego eliminacja ją wywołuje. Znaczenie ma przede wszystkim ogólny model żywienia i jakość produktów trafiających na talerz.

Ważniejsza jest jakość diety niż obecność glutenu

Osoba zdrowa nie powinna zakładać, że samo usunięcie glutenu automatycznie poprawi jej zdrowie. Jeżeli nie ma wskazań do jego eliminacji, znacznie większe znaczenie ma odpowiedni dobór produktów i sposób komponowania posiłków.

Dieta może być bezglutenowa i jednocześnie dobrze zbilansowana, szczególnie gdy opiera się na naturalnie bezglutenowych produktach, takich jak warzywa, owoce, ziemniaki, ryż, gryka, komosa ryżowa, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona. Problemem nie jest więc sam brak glutenu, lecz sytuacja, w której jego eliminacja prowadzi do zastąpienia wartościowych produktów zbożowych dużą ilością wysoko przetworzonych zamienników.

Warto również pamiętać, że dieta bezglutenowa może być bardziej kosztowna, a szeroka dostępność produktów oznaczonych jako „gluten free” może sprawiać wrażenie, że są one z definicji korzystniejsze dla zdrowia. Tymczasem oznaczenie „bezglutenowy” informuje przede wszystkim o obecności lub braku glutenu, a nie o całej wartości odżywczej produktu.

Czy warto eliminować gluten na wszelki wypadek?

Jeżeli nie ma rozpoznanej choroby lub innego wskazania do eliminacji glutenu, nie ma powodu traktować produktów zawierających gluten jako z definicji szkodliwych. Pełnoziarniste pieczywo, kasze czy makarony mogą być elementem prawidłowo skomponowanej diety.

Najważniejsze jest więc nie to, czy dieta zawiera gluten, lecz co jeszcze się w niej znajduje. Wykluczenie jednego składnika nie zastąpi prawidłowo zbilansowanego jadłospisu. Szczególnie istotne jest też, aby eliminacja glutenu nie oznaczała jednocześnie ograniczenia spożycia błonnika i zwiększenia udziału wysoko przetworzonych produktów.

Dieta bezglutenowa może być koniecznym elementem leczenia określonych chorób. U zdrowej osoby nie należy jednak utożsamiać jej automatycznie ze zdrowszym sposobem odżywiania. W kontekście cukrzycy kluczowe znaczenie ma przede wszystkim całościowa jakość diety, a nie sam fakt obecności lub nieobecności glutenu.

Podsumowanie

Dieta bezglutenowa jest niezbędnym elementem postępowania w celiakii i może być uzasadniona również w innych określonych sytuacjach klinicznych. Jednak u osób bez wskazań medycznych nie ma jednak podstaw, aby traktować eliminację glutenu jako uniwersalną metodę poprawy zdrowia.

Sama dieta bezglutenowa nie powoduje cukrzycy. Problem może pojawić się natomiast wtedy, gdy eliminacja glutenu prowadzi do pogorszenia jakości jadłospisu, szczególnie zastępowania wartościowych, bogatych w błonnik produktów zbożowych wysoko przetworzonymi zamiennikami bezglutenowymi. Dlatego o wpływie takiej diety na zdrowie decyduje przede wszystkim jej skład, a nie sam brak glutenu.

Filip Siódmiak

FAQ

• Czy gluten jest szkodliwy dla zdrowych osób? Nie ma podstaw, aby uznawać gluten za składnik szkodliwy dla każdej zdrowej osoby. Konieczność jego eliminacji dotyczy przede wszystkim osób z określonymi wskazaniami medycznymi.

• Czy dieta bezglutenowa powoduje cukrzycę? Nie. Nie można uznać samej eliminacji glutenu za przyczynę cukrzycy. Znaczenie może mieć natomiast jakość produktów, które pojawiają się w diecie w jego miejsce.

• Dlaczego produkty bezglutenowe mogą być mniej korzystne? Niektóre wysoko przetworzone produkty bezglutenowe powstają na bazie oczyszczonych mąk i skrobi zawierających niewiele ilości błonnika.

• Czy dieta bezglutenowa może dostarczać odpowiednią ilość błonnika? Tak. Wymaga jednak odpowiedniego komponowania jadłospisu. Dobrym źródłem błonnika są między innymi warzywa, owoce, rośliny strączkowe, orzechy, nasiona oraz naturalnie bezglutenowe produkty, takie jak gryka.

• Czy zdrowa osoba powinna przechodzić na dietę bezglutenową? Jeżeli nie ma wskazań medycznych, sama eliminacja glutenu nie jest konieczna. Znacznie ważniejsze jest przestrzeganie różnorodnej diety opartej przede wszystkim na produktach mało przetworzonych.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Jedząc, nie spieszmy się. Nie warto

W trakcie odchudzania nie rezygnuj z tłuszczu!

Patenty na podjadanie – jak wdrożyć je w życie

Jaki chleb tostowy wybrać?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje