Pierwszy raport o strategii Spółek Skarbu Państwa. „Antyrozwojowy strach”

Czy możliwe jest zbudowanie i utrzymanie trwałych strategii w spółkach należących do Skarbu Państwa? Tak by projekty i kierunki rozwoju tych najważniejszych dla gospodarki narodowej firm nie ulegały cyklom politycznym czy kadencjom parlamentu? To fundamentalne pytanie wyłania się po lekturze najnowszego, analitycznego raportu przygotowanego przez ekspertów Fundacji Centrum Strategii Rozwojowych, zaprezentowanego w czwartek przez współautorów tego ciekawego opracowania.

Zespół Fundacji CSR, w skład którego weszli notabene byli prezesi oraz członkowie zarządów i rad nadzorczych koncernów należących do Skarbu Państwa, podjął się niezwykle trudnego zadania prześwietlenia obowiązujących strategii siedmiu kluczowych spółek giełdowych. Pod lupę trafili giganci: Orlen, PKO Bank Polski, Bank Pekao, PZU, KGHM Polska Miedź, PGE oraz Alior Bank, czyli podmioty, których łączna kapitalizacja rynkowa wynosi około pół biliona złotych i współtworzą giełdowy indeks WIG20. Ich kondycja operacyjna, jakość zarządzania oraz strategiczne cele to fundamenty wpływające na bezpieczeństwo ekonomiczne, innowacyjność i transformację całej polskiej gospodarki.

Unikatowa weryfikacja

Autorzy raportu zatytułowanego „Oczekiwania vs. rzeczywistość. Raport o realizacji strategii kluczowych Spółek Skarbu Państwa” celowo zrezygnowali z publicystycznych ocen dotyczących samej trafności obranych wizji czy założeń. Zamiast tego z menedżerską precyzją sprawdzili, w jakim stopniu zarządy wywiązują się ze zobowiązań złożonych rynkowi i akcjonariuszom.

Dla porządku wymienić należy, że raporty dotyczące poszczególnych spółek przygotowali Maciej Rapkiewicz, Błażej Spychalski, Jerzy Paluchniak, Grzegorz Olszewski, a wspierał ich zespół analityków Fundacji Centrum Strategii Rozwojowych.

Jak podczas premiery raportu zaznaczył Maciej Rapkiewicz, członek Rady Fundacji Centrum Strategii Rozwojowych, inicjatywa ta stanowi absolutny unikat na krajowym rynku analitycznym. „To jest unikatowy produkt, jeśli chodzi o polskie think tanki. Wybraliśmy siedem spółek, w których Skarb Państwa ma bezpośrednio, bądź pośrednie udziały. Wszystkie spółki z tych siedmiu należą do indeksu WIG20” – relacjonował Rapkiewicz, podkreślając wagę badanych sektorów, obejmujących energię, surowce, ubezpieczenia i bankowość.

Projekt – zgodnie z zapowiedziami, będzie miał charakter cykliczny. Marcin Chludziński, przewodniczący Rady Fundacji CSR, wskazał na głębszy sens całego przedsięwzięcia.

„W debacie publicznej często analizuje się pojedyncze wydarzenia, krótkoterminowe wyniki finansowe czy decyzje personalne, a znacznie rzadziej systematycznie ocenia realizację wieloletnich strategii. Tymczasem strategie te stanowią publiczne zobowiązanie zarządów wobec akcjonariuszy, a zdolność do ich skutecznego wdrażania to najważniejszy miernik jakości zarządzania. Naszym celem nie jest ocena trafności wyboru poszczególnych kierunków, ale rzetelna i powtarzalna weryfikacja postępów” – zapowiedział Marcin Chludziński, w przeszłości prezes Agencji Rozwoju Przemysłu i KGHM.

Zaskakująca kontynuacja i bankowa zachowawczość

Analiza poszczególnych podmiotów dostarcza niezwykle ciekawych wniosków operacyjnych. Okazuje się, że wbrew głośnym politycznym zapowiedziom i zmianom personalnym na szczytach zarządów, rynkowe mechanizmy i rozpoczęte procesy inwestycyjne wymuszają ciągłość zarządzania.

Dobitnym przykładem jest PKN Orlen. Błażej Spychalski, jeden ze współautorów dokumentu i uczestnik konferencji, otwarcie odniósł się do różnic między polityczną narracją obecnego rządu a rynkową praktyką koncernu.

„Pomimo tych medialnych, bardzo często powtarzanych przekazów o krytyce poprzedniego zarządu, ta strategia, która była uchwalana za prezesury Daniela Obajtka, oczywiście pod zmienionymi nazwami, po różnego rodzaju audytach, jest generalnie co do zasady realizowana nadal” – zauważył Spychalski. Choć flagowy projekt petrochemiczny Olefiny III po analizach zastąpiono koncepcją „Nowej Chemii”, to co do istoty koncern z Płocka wciąż podąża wyznaczoną wcześniej ścieżką dywersyfikacji źródeł przychodu i budowy zintegrowanej grupy multienergetycznej.

Nieco inny obraz wyłania się z lektury dokumentów wiodących banków. Grzegorz Olszewski, były prezes Alior Banku i twórca części analitycznej dedykowanej instytucjom finansowym, zwrócił uwagę na pewną wtórność bankowych planów.

W jego ocenie po wczytaniu się w strategie potentatów takich jak PKO BP czy Bank Pekao widać wyraźnie, że w obszarze kierunków wdrożeniowych „nie dzieje się nic nowego”. Instytucje te opierają swój model na powiększaniu portfeli kredytowych detalicznych i korporacyjnych, gubiąc z pola widzenia prawdziwe innowacje.

„Nie ma na razie nowych takich przełomowych projektów, czy kierunków rozwoju chociażby w oparciu o AI. Są takie KPI, do których jesteśmy od wielu lat przyzwyczajeni w zakresie transformacji cyfrowej” – surowo diagnozował Olszewski, wymieniając także zachowawczość w przejmowaniu zagranicznych podmiotów jako straconą szansę dla polskiego kapitału. Trzeba też oddać, że zainicjowana kilka lat temu fuzja Banku Pekao i PZU wciąż trwa, a dziś kluczem w tej transakcji jest zabezpieczenie pozycji Skarbu Państwa, jako właściciela tych spółek.

„Nie zakładam, żeby do wyborów cokolwiek w tej sprawie się zmieniło” – mówił Olszewski, komentując też kwestię włączenia w ten proces Alior Banku, należącego notabene do grupy kapitałowej PZU.

Demolka zaufania

Ujawnione w dokumencie niedobory oraz powolność we wdrażaniu niektórych planów mają swoje głębsze, bardzo niepokojące źródło. Konferencja z udziałem ekspertów Centrum Strategii Rozwojowych uwypukliła niszczący wpływ polaryzacji politycznej na codzienną pracę i odwagę menedżerską w państwowych gigantach.

Zdaniem autorów raportu narastająca tendencja do rozliczania kadencji poprzedników przez prokuraturę i sejmowe komisje drastycznie obniża skłonność do podejmowania ryzyka, bez którego żaden biznes nie może rosnąć.

Niezwykle mocno wybrzmiały słowa Grzegorza Olszewskiego.

Można napisać piękną strategię, a na końcu muszą ją zrealizować ludzie. […] Nie spotkaliśmy się na przestrzeni lat z taką demolką zaufania na poziomie realizacji strategii, jak po ostatnich dwóch latach. To znaczy skala audytów i próbowania znalezienia na cele polityczne czegokolwiek na poziomie spółek Skarbu Państwa była na niespotykaną skalę – tłumaczył analityk.

W takich warunkach zamykanie nierentownych projektów z przyczyn rynkowych, a z tym przecież trzeba się liczyć, wywołuje w kadrach lęk przed zarzutami karnymi.

Potwierdzał to Marcin Chludziński, wskazując, że ten korporacyjny strach staje się jednym z największych hamulców polskiej gospodarki.

„Jeśli jakimś potencjometrem nie obniży się tego napięcia, to po prostu jest antyrozwojowe. Przyjdzie inna władza i ci ludzie popatrzą, co się działo wcześniej. I teraz pomyślą sobie: Jeśli to się znowu tak odwinie w drugą stronę, to będzie jeszcze mocniej niż było. W związku z tym, dlaczego my mamy w ogóle podejmować te ryzyka?” – retorycznie pytał zgromadzonych były prezes miedziowego czempiona.

To efekt mrożący działań obecnego rządu, który na menedżerów poprzednich zarządów spółek Skarbu Państwa, jak Polska długa i szeroka, wylał wiadro oskarżeń i hejtu, zarzutów i pomówień. Dziś, jak się okazuje – realizuje, otwiera i uruchamia projekty zapoczątkowane z sukcesem przed zmianą rządu.

Wieloletnia racja… stanu

Możliwość zbudowania i utrzymania trwałych strategii w spółkach państwowych wprost zależy od ewolucji kultury politycznej w Polsce. Konkluzje panelistów jasno pokazują, że polska gospodarka potrzebuje wyjścia poza doraźny cykl wyborczy, by stać się globalnie konkurencyjna.

Przepis na to zjawisko zdefiniował Marcin Chludziński, podkreślając konieczność przejścia z zarządzania opartego na kaprysach władzy do myślenia kategoriami interesu narodowego.

„Myślę, że w Polsce widzimy dziś wyraźnie deficyt polityki państwowej w obszarze strategii gospodarczej. Nie wiemy wciąż, czego chcemy od KGHM-u, czy Orlenu, czy największych polskich banków na poziomie funkcji gospodarczej, bezpieczeństwa surowcowego, narzędzia politycznego całego państwa, gospodarki narodowej” – zauważył przewodniczący Rady Fundacji.

Czy jednak możliwe jest dziś ustalenie nienaruszalnych kierunków rozwoju państwa, w których zmieniające się rządy korygują zaledwie akcenty, a menedżerowie dysponują realną odwagą i mandatem do konsekwentnej pracy operacyjnej? To właśnie pytanie o nasze deficyty. Zarówno w sferze kultury politycznej, jak i strategii, czy polityki gospodarczej.

Cały raport Fundacji CSR do pobrania na stronie: https://fundacjacsr.pl/raporty-tematyczne/

Maciej Wośko

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Super nowoczesne polskie drony - powietrzne, lądowe i morskie

1,5 bln zł na kontach Polaków

Setki tysięcy młodych straciło oszczędności życia

»»Paliwo coraz droższe – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24