Endometrioza to nie tylko problem ginekologiczny

Endometrioza jest chorobą przewlekłą kojarzoną przede wszystkim z bólem, zaburzeniami miesiączkowania, niepłodnością i przewlekłym stanem zapalnym. Coraz więcej danych wskazuje jednak, że jej konsekwencje mogą wykraczać daleko poza sam układ rozrodczy. Nowe badanie sugeruje, że kobiety z endometriozą mogą mieć również zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Co ważne, zależność ta nie była jednakowa dla wszystkich pacjentek - znaczenie miał między innymi podtyp endometriozy, wiek czy status menopauzalny oraz wartość BMI.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czy endometrioza rzeczywiście wiąże się z większym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2.

• Które postacie endometriozy były związane z najwyższym ryzykiem.

• Czy kobiety przed menopauzą są szczególnie narażone.

• Czy prawidłowa lub niska masa ciała oznacza mniejsze ryzyko zaburzeń metabolicznych u kobiet z endometriozą.

• Czy endometrioza może być jednym z czynników, które warto uwzględniać podczas oceny ryzyka cukrzycy typu 2.

Endometrioza to nie tylko choroba układu rozrodczego

Endometrioza polega na występowaniu tkanki przypominającej endometrium poza jamą macicy. Choroba ma charakter przewlekły i zapalny, a jej przebieg może być bardzo zróżnicowany. Ogniska endometriozy mogą występować w obrębie jajników, otrzewnej czy głębiej położonych struktur miednicy.

Przewlekły stan zapalny jest jednym z mechanizmów mogący łączyć endometriozę z jednoczesnym zwiększonym ryzykiem rozwoju zaburzeń metabolicznych. Nie oznacza to jednak, że sama endometrioza prowadzi do cukrzycy. Rozwój cukrzycy typu 2 jest procesem wieloczynnikowym, w którym znaczenie mają między innymi predyspozycje genetyczne, wiek, aktywność fizyczna, sposób żywienia, masa ciała i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej.

Wcześniejsze badania dotyczące związku endometriozy z cukrzycą typu 2 nie dawały jednoznacznych rezultatów. Autorzy najnowszej pracy zwracają jednak uwagę, że jednym z powodów mogło być traktowanie endometriozy jako jednej, jednorodnej choroby, bez uwzględnienia jej różnych postaci.

Prawie 3 mln kobiet obserwowanych przez ponad dekadę

Autorzy badania wykorzystali dane z Utah Population Database, obejmujące 2 939 364 osoby przypisane przy urodzeniu do płci żeńskiej. Analizowano dane z lat 1996-2021, a średni czas obserwacji wynosił 10,8 roku.

W tym czasie endometriozę rozpoznano u 99 978 kobiet. Naukowcy sprawdzali następnie, u których uczestniczek pojawiła się cukrzyca typu 2. Do analizy wykorzystano dane z dokumentacji medycznej i kody diagnostyczne ICD-9 oraz ICD-10. Endometriozę traktowano jako zmienną zależną od czasu, czyli uwzględniano moment pojawienia się rozpoznania w trakcie obserwacji. Tak duża populacja pozwoliła nie tylko ocenić ogólną zależność między endometriozą, a cukrzycą typu 2, ale również przeanalizować różnice pomiędzy poszczególnymi podtypami choroby.

Ryzyko cukrzycy typu 2 było o 46 proc. wyższe

Najważniejszy wynik badania jest wyraźny: kobiety z endometriozą miały o 46 proc. wyższe ryzyko rozpoznania cukrzycy typu 2 niż kobiety bez endometriozy.

Nie oznacza to jednak, że u każdej kobiety z endometriozą rozwinie się cukrzyca. Ryzyko względne nie jest tym samym co ryzyko bezwzględne, a na indywidualne prawdopodobieństwo zachorowania wpływa wiele innych czynników.

Warto również podkreślić, że badanie miało charakter obserwacyjny. Autorzy wykazali związek pomiędzy endometriozą, a późniejszym rozpoznaniem cukrzycy typu 2, ale nie mogą na tej podstawie stwierdzić, że endometrioza bezpośrednio powoduje rozwój cukrzycy.

Nie wszystkie postacie endometriozy wiązały się z takim samym ryzykiem

Jednym z najciekawszych elementów badania była analiza podtypów endometriozy.

W przypadku endometriozy jajnikowej ryzyko cukrzycy typu 2 było o 61 proc. wyższe, natomiast w endometriozie głębokiej wynosiło o 45 proc. więcej. U kobiet z jednoczesnym występowaniem endometriozy głębokiej i jajnikowej ryzyko było o 59 proc. wyższe. W przypadku endometriozy powierzchownej otrzewnowej odnotowano 67-procentowy wzrost ryzyka.

Wyniki te sugerują, że samo stwierdzenie „endometrioza” może nie oddawać całego obrazu ryzyka metabolicznego. Znaczenie może mieć również lokalizacja i charakter zmian.

Zaskakująco silna zależność u kobiet z BMI poniżej 30

Jednym z najbardziej interesujących wyników było zróżnicowanie zależności w zależności od BMI.

U kobiet z BMI poniżej 30 kg/m² endometrioza wiązała się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2. W grupie kobiet z BMI wynoszącym co najmniej 30 kg/m² zależność była słabsza, ale nadal istotna.

Nie należy jednak interpretować tego wyniku jako dowodu, że prawidłowa masa ciała zwiększa szkodliwy wpływ endometriozy. Bardziej prawdopodobne jest to, że BMI modyfikowało obserwowaną zależność, ponieważ u kobiet z otyłością występuje już silny, niezależny czynnik ryzyka cukrzycy typu 2. W grupie kobiet bez otyłości względny udział innych czynników może być więc bardziej widoczny.

To ważna obserwacja również z praktycznego punktu widzenia. Brak nadmiernej masy ciała nie oznacza automatycznie braku ryzyka metabolicznego.

Szczególnie wyraźny związek przed menopauzą

Badacze sprawdzili także, czy znaczenie ma status menopauzalny. U kobiet przed menopauzą endometrioza wiązała się z 55 proc. wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2. W grupie kobiet po menopauzie obserwowana zależność była znacznie słabsza.

Autorzy podkreślają, że różnica ta może mieć związek z odmiennym środowiskiem hormonalnym i metabolicznym przed oraz po menopauzie, ale samo badanie nie pozwala określić mechanizmu stojącego za tą obserwacją.

Co może łączyć endometriozę z zaburzeniami metabolicznymi?

Mechanizm tej zależności nie został jeszcze jednoznacznie ustalony. Jedną z hipotez jest udział przewlekłego stanu zapalnego. Endometrioza wiąże się z aktywacją licznych procesów immunologicznych i zwiększoną produkcją mediatorów zapalnych. Z kolei przewlekły stan zapalny może sprzyjać zaburzeniom sygnalizacji insulinowej i zmniejszeniu wrażliwości tkanek na insulinę.

Możliwe są jednak również inne mechanizmy. Znaczenie mogą mieć zmiany hormonalne, współistniejące zaburzenia metaboliczne, leczenie endometriozy, styl życia czy różnice w korzystaniu z opieki zdrowotnej.

Ta ostatnia kwestia jest szczególnie ważna. Kobiety z endometriozą mogą częściej kontaktować się z lekarzami i wykonywać badania, co zwiększa prawdopodobieństwo wykrycia innych chorób. Jest to przykład tzw. biasu detekcyjnego, który może częściowo wpływać na obserwowany związek. Autorzy badania wyraźnie wskazują również na możliwość występowania niekontrolowanego lub niepełnego uwzględnienia czynników zakłócających.

Czy kobiety z endometriozą powinny częściej kontrolować glikemię?

Badanie nie ustanawia nowych zaleceń dotyczących badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 2. Nie można więc na jego podstawie powiedzieć, że każda kobieta z endometriozą powinna wykonywać oznaczenia glukozy częściej niż przewidują obowiązujące rekomendacje.

Wyniki zwracają jednak uwagę na potencjalnie istotny aspekt opieki nad kobietami z endometriozą. Szczególnie interesująca jest obserwacja, że zwiększone ryzyko było widoczne także u kobiet bez otyłości, czyli w grupie, która może nie być automatycznie postrzegana jako szczególnie zagrożona cukrzycą typu 2.

W praktyce oznacza to przede wszystkim, że zdrowie metaboliczne kobiet z endometriozą zasługuje na większą uwagę. Ocena ryzyka powinna uwzględniać cały profil pacjentki, a nie tylko masę ciała.

FAQ

• Czy endometrioza powoduje cukrzycę typu 2? Nie można tego stwierdzić na podstawie tego badania. Było to badanie obserwacyjne, które wykazało związek pomiędzy endometriozą, a wyższym ryzykiem późniejszego rozpoznania cukrzycy typu 2. Nie dowodzi ono związku przyczynowo-skutkowego.

• Czy kobieta z prawidłową masą ciała również może mieć podwyższone ryzyko? Tak. W badaniu związek między endometriozą, a cukrzycą typu 2 był szczególnie silny u kobiet z BMI poniżej 30 kg/m². Nie oznacza to jednak, że prawidłowa masa ciała zwiększa ryzyko, lecz że w tej grupie obserwowana zależność była znacznie silniejsza.

• Czy ryzyko dotyczyło tylko kobiet z cukrzycą ciążową w wywiadzie? Nie. Podwyższone ryzyko obserwowano zarówno u kobiet bez wcześniejszej cukrzycy ciążowej, jak i u tych, które jej doświadczyły.

• Czy każda kobieta z endometriozą powinna wykonywać częściej badania w kierunku cukrzycy? Badanie samo w sobie nie stanowi podstawy do wprowadzenia takich zaleceń. Pokazuje jednak, że zdrowie metaboliczne może być istotnym elementem długoterminowej opieki nad kobietami z endometriozą.

• Czy dieta może zapobiec cukrzycy u kobiet z endometriozą? Nie ma podstaw, aby twierdzić, że określona dieta zapobiega cukrzycy typu 2 związanej z endometriozą. Jednocześnie zasady profilaktyki cukrzycy typu 2 pozostają ważne: odpowiednia jakość diety, regularna aktywność fizyczna, utrzymywanie zdrowej masy ciała oraz kontrola innych czynników ryzyka mogą zmniejszać ogólne ryzyko metaboliczne.

Endometrioza może mieć znaczenie dla zdrowia metabolicznego – podsumowanie

Wyniki badania sugerują, że endometrioza może być związana nie tylko z problemami ginekologicznymi, ale również z długoterminowym zdrowiem metabolicznym. W analizowanej populacji kobiety z endometriozą miały o 46 proc. wyższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, przy czym zależność była szczególnie silna w niektórych podtypach choroby oraz u kobiet przed menopauzą i z BMI poniżej 30 kg/m².

Nie oznacza to, że endometriozę należy traktować jako bezpośrednią przyczynę cukrzycy. Wyniki wskazują jednak, że choroba może być jednym z elementów profilu ryzyka metabolicznego, który warto uwzględniać w długoterminowej opiece nad pacjentkami.

Dalsze badania powinny wyjaśnić, czy za obserwowaną zależnością stoją przede wszystkim mechanizmy zapalne, hormonalne, metaboliczne, sposób leczenia endometriozy czy też kombinacja wielu czynników. Dopiero wtedy będzie można określić, czy wyniki powinny przełożyć się na konkretne strategie zapobiegania cukrzycy typu 2 u kobiet z endometriozą.

Filip Siódmiak

Źródło:

• Fuzak Nunziato, M., Yan, B., Schliep, K.C. et al. Endometriosis subtypes and risk of type 2 diabetes: the Advancing Research on Cardiovascular Health and Endometriosis Study (ARCHES) retrospective cohort study. Diabetologia (2026).

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Zmiany w jelitach mogą wyprzedzać cukrzycę o kilka lat. Co mówi nauka?

Masz niski poziom żelaza? Zobacz jak temu zaradzić

Nie jesz mięsa? Zobacz co wybierać w zamian

Uważaj na te produkty, kiedy przyjmujesz leki

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje