Jak czytać oznaczenia na owocach i warzywach?

Wybierając owoce i warzywa, najczęściej zwracamy uwagę na ich wygląd, świeżość i cenę. Tymczasem informacje umieszczone przy stoisku lub na opakowaniu mogą powiedzieć nam znacznie więcej: przede wszystkim, skąd pochodzi produkt, jaką ma klasę jakości, a w przypadku żywności ekologicznej - czy został objęty systemem certyfikacji. Warto jednak zachować ostrożność w interpretowaniu niewielkich naklejek i kodów znajdujących się na owocach. Nie wszystkie oznaczenia mają znaczenie prawne, a część popularnych informacji krążących w internecie jest po prostu nieaktualna.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Jakie informacje o owocach i warzywach powinny znajdować się w sklepie.

• Czy kod kreskowy rzeczywiście informuje o kraju pochodzenia produktu.

• Co oznacza kod PLU i do czego został stworzony.

• Jak rozpoznać certyfikowany produkt ekologiczny.

• Jak przepisy UE regulują oznakowanie żywności GMO.

• Na jakie informacje zwracać uwagę przy zakupie owoców i warzyw.

Kraj pochodzenia przede wszystkim na etykiecie

W Unii Europejskiej świeże owoce i warzywa przeznaczone do sprzedaży konsumentom powinny mieć wskazany kraj pochodzenia. Dotyczy to zarówno produktów pakowanych, jak i sprzedawanych luzem. W zależności od rodzaju produktu obowiązują również szczegółowe normy dotyczące jakości, klasy czy wielkości.

W Polsce informacja o kraju pochodzenia powinna być umieszczona w sposób czytelny i widoczny, również przy sprzedaży produktów luzem. Od 17 lutego 2026 r. owoce i warzywa w sklepach są także dodatkowo oznaczane flagą państwa pochodzenia.

Nie należy natomiast traktować zwykłego kodu kreskowego jako wiarygodnego źródła informacji o kraju, w którym owoc został wyprodukowany. Dlatego chcąc sprawdzić pochodzenie jabłka, pomidora czy pomarańczy, należy przede wszystkim szukać informacji „kraj pochodzenia” na etykiecie lub wywieszce.

Kod PLU - do czego właściwie służy?

Na niektórych owocach i warzywach można znaleźć cztero- lub pięciocyfrowe oznaczenia PLU (Price Look-Up). System ten został stworzony przede wszystkim po to, aby ułatwić sprzedawcom identyfikację produktów, ich ewidencję i prawidłowe naliczanie ceny przy kasie. Co ważne, stosowanie kodów PLU jest dobrowolne.

W tym miejscu warto sprostować jeden z najbardziej rozpowszechnionych mitów dotyczących tych oznaczeń. Pięciocyfrowy kod rozpoczynający się od „9” rzeczywiście może wskazywać na produkt ekologiczny. Jest to jednak rozszerzenie standardowego kodu PLU o cyfrę 9 i nie stanowi samo w sobie certyfikatu produkcji ekologicznej.

Jeszcze ważniejsza jest kwestia cyfry „8”. Przez pewien czas przypisywano jej znaczenie związane z produktami GMO. Obecnie nie można jednak stosować takiej interpretacji. Zakres kodów rozpoczynających się od 8 był kiedyś zarezerwowany dla produktów GMO, ale nigdy nie był wykorzystywany w handlu detalicznym do tego celu. Zdecydowano o jego przeznaczeniu na nowe kody dla świeżych produktów. Oznacza to, że kod PLU zaczynający się od „8” nie świadczy o tym, że owoc lub warzywo jest genetycznie modyfikowane.

Dlatego popularna internetowa zasada „9 oznacza ekologiczne, 8 oznacza GMO, a cztery cyfry oznaczają uprawę konwencjonalną” jest zbyt dużym uproszczeniem. W przypadku „9” można mówić o oznaczeniu związanym z produkcją ekologiczną w systemie PLU, ale nie należy na jego podstawie zastępować oficjalnej certyfikacji. W przypadku „8” taka interpretacja jest już nieaktualna.

Jak rozpoznać prawdziwy produkt ekologiczny?

Jeżeli zależy nam na zakupie produktu ekologicznego, znacznie bardziej miarodajne od kodu PLU jest unijne logo produkcji ekologicznej - charakterystyczny zielony znak z liściem utworzonym z gwiazdek.

Logo może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do produktów certyfikowanych przez upoważnioną jednostkę lub organ kontroli. Obok logo znajduje się numer jednostki certyfikującej oraz informacja o miejscu pochodzenia surowców rolnych. W przypadku większości pakowanych produktów ekologicznych sprzedawanych w Unii Europejskiej logo jest obowiązkowe.

Warto przy tym pamiętać, że określenie „ekologiczny”, „bio” czy „eko” nie powinno być traktowane wyłącznie jako element marketingowy. Produkcja ekologiczna w UE jest regulowana prawnie i podlega systemowi kontroli oraz certyfikacji.

A co z produktami GMO?

W przypadku żywności genetycznie modyfikowanej obowiązują odrębne zasady znakowania. Produkt zawierający, składający się z lub wyprodukowany z GMO powinien być odpowiednio oznakowany. Dotyczy to także produktów sprzedawanych bez opakowania - informacja o modyfikacji genetycznej powinna znajdować się w bezpośredniej bliskości produktu, np. na wywieszce lub półce.

Nie ma więc potrzeby poszukiwania informacji o GMO w pierwszej cyfrze kodu PLU. W tym przypadku właściwym źródłem informacji jest oznakowanie wymagane przez przepisy.

Więcej informacji znajdziemy na opakowaniu

W przypadku owoców i warzyw pakowanych konsument może otrzymać znacznie więcej informacji niż przy zakupie produktów luzem. Oprócz nazwy i kraju pochodzenia na opakowaniu mogą znajdować się między innymi informacje dotyczące klasy jakości, wielkości, liczby sztuk czy innych wymaganych danych związanych z produktem.

W przypadku niektórych owoców i warzyw obowiązują szczegółowe normy handlowe. Obejmują one przykładowo jabłka, owoce cytrusowe, kiwi, brzoskwinie i nektaryny, gruszki, truskawki, paprykę, winogrona stołowe, pomidory i banany.

Na opakowaniu warto również zwrócić uwagę na informacje dotyczące zastosowanych substancji zabezpieczających produkt, jeżeli ich użycie wymaga oznakowania. Dotyczy to szczególnie produktów, których powierzchnia mogła zostać poddana określonym zabiegom po zbiorze.

FAQ

• Czy kod kreskowy wskazuje kraj pochodzenia owocu? Nie. Kod kreskowy nie powinien być wykorzystywany do ustalania kraju, w którym owoc lub warzywo zostało wyprodukowane. Najbardziej wiarygodnym źródłem jest oznaczenie kraju pochodzenia na etykiecie lub wywieszce sklepowej.

• Czy kod PLU zaczynający się od 9 oznacza produkt ekologiczny? Cyfra „9” wykorzystywana jest w systemie PLU do oznaczania produktów ekologicznych. Nie zastępuje jednak certyfikacji. Jeżeli chcemy mieć pewność, że produkt jest certyfikowany jako ekologiczny, należy sprawdzić oficjalne unijne logo produkcji ekologicznej i numer jednostki certyfikującej.

• Czy cyfra 8 oznacza GMO? Nie. To popularny, ale obecnie nieaktualny sposób interpretowania kodów PLU. Cyfra „8” była kiedyś zarezerwowana dla żywności GMO. Obecnie nie oznacza GMO.

• Jak rozpoznać produkt ekologiczny? Najlepiej szukać unijnego logo produkcji ekologicznej - zielonego liścia złożonego z gwiazdek oraz numeru jednostki certyfikującej. Logo może być używane wyłącznie dla produktów spełniających wymagania unijnych przepisów dotyczących produkcji ekologicznej.

• Czy produkty GMO muszą być oznakowane? Tak. Unijne przepisy wymagają odpowiedniego oznakowania żywności zawierającej GMO, składającej się z GMO lub wyprodukowanej z GMO. W przypadku produktów sprzedawanych luzem informacja powinna znajdować się w bezpośrednim sąsiedztwie produktu.

• Czy kod PLU jest obowiązkowy? Nie. System PLU jest dobrowolnym systemem stosowanym w handlu świeżymi produktami. Jego podstawową funkcją jest identyfikacja produktu i ułatwienie obsługi sprzedaży.

Na co zwracać uwagę podczas zakupów? – podsumowanie

Najważniejszą informacją dotyczącą pochodzenia świeżych owoców i warzyw jest oznaczenie kraju pochodzenia na etykiecie lub wywieszce. Nie warto zastępować go interpretacją kodu kreskowego ani kodu PLU.

Jeżeli chcemy kupić produkt ekologiczny, należy szukać unijnego logo produkcji ekologicznej oraz numeru jednostki certyfikującej. Sam napis „bio” lub „eko”, podobnie jak kod PLU, nie powinien być jedynym kryterium oceny.

Kod PLU może być przydatny przede wszystkim jako oznaczenie handlowe. Warto jednak pamiętać, że jego interpretacja jest znacznie bardziej ograniczona, niż sugerują to popularne internetowe poradniki. Szczególnie nie należy uznawać cyfry „8” za dowód zastosowania modyfikacji genetycznej. Takie znaczenie zostało wycofane przez organizację odpowiedzialną za system PLU.

Ostatecznie najprostszą zasadą jest korzystanie z informacji wymaganych prawem: kraju pochodzenia, oznaczeń jakości oraz w przypadku żywności ekologicznej oficjalnego unijnego logo. To znacznie pewniejsze źródło informacji niż próba rozszyfrowywania każdego numeru znajdującego się na owocu.

Filip Siódmiak

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Banan żółty, zielony, ciemny – czy jest jakaś różnica?

Banany pomogą obniżyć twój cholesterol?

Jakie owoce chować do lodówki?

Jedz zgodnie z kolorami tęczy! Zasada pięciu kolorów

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje