Dieta w chorobie onkologicznej wymaga indywidualnego podejścia

Prawidłowe żywienie stanowi jeden z kluczowych elementów wspomagających leczenie chorób nowotworowych. Organizm osoby chorej funkcjonuje w odmiennych warunkach metabolicznych niż organizm człowieka zdrowego, stąd jego potrzeby żywieniowe często znacząco wzrastają. W zależności od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji, stopnia zaawansowania choroby oraz zastosowanego leczenia, zapotrzebowanie energetyczne może wynosić od 25 do nawet 45 kcal na kilogram aktualnej masy ciała na dobę w przypadku pacjentów z kacheksją, odleżynami czy po rozległych zabiegach operacyjnych. Jednocześnie zwiększa się również zapotrzebowanie na białko, które jest niezbędne do regeneracji tkanek, utrzymania masy mięśniowej oraz prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Dlaczego w chorobie nowotworowej wzrasta zapotrzebowanie na energię i białko.

• Jakie konsekwencje może mieć niedożywienie u pacjentów onkologicznych.

• Dlaczego nie można „zagłodzić” nowotworu poprzez eliminację cukru.

• Jakie zagrożenia wiążą się z restrykcyjnymi dietami eliminacyjnymi.

• Czy suplementy diety mogą zastąpić leczenie onkologiczne.

• Dlaczego „zdrowe” produkty nie zawsze są odpowiednie dla chorego na nowotwór.

• Jaką rolę pełni leczenie żywieniowe we współczesnej onkologii. •

Niedożywienie - często niedostrzegany problem

Niedożywienie jest jednym z najpoważniejszych powikłań choroby nowotworowej. Może występować już w chwili rozpoznania nowotworu lub rozwijać się w trakcie leczenia. W porę nierozpoznane, prowadzi do utraty masy mięśniowej, osłabienia organizmu, większej podatności na infekcje, zwiększonego ryzyka powikłań, wydłużonej hospitalizacji, gorszej tolerancji terapii przeciwnowotworowej czy nawet większego odsetka śmiertelności.

Pacjenci z zaawansowanym niedożywieniem częściej doświadczają powikłań pooperacyjnych, gorzej znoszą chemioterapię czy radioterapię, a niekiedy konieczne staje się także ograniczenie lub czasowe przerwanie leczenia. Dlatego ocena stanu odżywienia oraz odpowiednie wsparcie żywieniowe powinny stanowić integralny element opieki onkologicznej od momentu postawienia diagnozy.

W wielu przypadkach konieczne jest zastosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, pozwalającej dostarczyć odpowiednią ilość energii, białka oraz niezbędnych składników odżywczych w niewielkiej objętości produktu.

Czy rosół może zastąpić pełnowartościowy posiłek?

W okresie choroby wiele osób sięga po tradycyjny rosół, uznając go za wyjątkowo wartościowy pokarm wspomagający rekonwalescencję. Rosół może rzeczywiście pomagać w nawodnieniu organizmu, dostarczać niewielkich ilości składników mineralnych oraz być dobrze tolerowany przez osoby z osłabionym apetytem.

Nie należy jednak traktować go jako pełnowartościowego posiłku. Sam wywar zawiera stosunkowo niewielkie ilości energii i białka, a więc nie jest w stanie pokryć zwiększonego zapotrzebowania żywieniowego osoby chorej na nowotwór. Może stanowić element diety, ale nie powinien być jej podstawą.

Dlaczego nie można „zagłodzić raka”?

Jednym z najbardziej rozpowszechnionych mitów jest przekonanie, że całkowite wyeliminowanie cukru lub produktów zawierających węglowodany pozwoli zatrzymać rozwój nowotworu. Choć ograniczenie nadmiaru cukrów prostych jest korzystne dla zdrowia, całkowita eliminacja produktów węglowodanowych nie znajduje uzasadnienia naukowego.

Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla wszystkich komórek organizmu, w tym komórek mózgu, mięśni i narządów wewnętrznych. Gdy jej podaż jest niewystarczająca, organizm uruchamia mechanizmy kompensacyjne, wykorzystując własne zasoby energetyczne, między innymi białka mięśniowe. W konsekwencji dochodzi do dalszej utraty masy mięśniowej i pogłębienia niedożywienia.

Eliminowanie pieczywa, kasz, ryżu, owoców czy innych źródeł węglowodanów może zatem prowadzić do osłabienia chorego, nie wpływając jednocześnie na zahamowanie wzrostu nowotworu.

Restrykcyjne diety mogą zaszkodzić

W czasie leczenia onkologicznego organizm potrzebuje odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych. Stosowanie diet eliminacyjnych lub bardzo restrykcyjnych planów żywieniowych może prowadzić do niedoborów pokarmowych i utraty masy ciała.

Co istotne, zalecenia żywieniowe dla osób zdrowych nie zawsze znajdują zastosowanie u pacjentów onkologicznych. W pewnych sytuacjach konieczne może być czasowe modyfikowanie standardowych zasad zdrowego żywienia w celu zapewnienia odpowiedniej podaży energii, białka oraz mikroskładników.

Dlatego każda większa zmiana sposobu odżywiania powinna być konsultowana z lekarzem lub dietetykiem klinicznym posiadającym doświadczenie w opiece nad pacjentami onkologicznymi.

Suplementy diety nie zastąpią leczenia

Wielu pacjentów sięga po suplementy diety, licząc na wzmocnienie organizmu lub poprawę skuteczności terapii. Tymczasem nadmierne spożywanie witamin, składników mineralnych czy preparatów ziołowych nie zawsze jest bezpieczne.

Niektóre substancje mogą wchodzić w interakcje z lekami przeciwnowotworowymi, jednocześnie wpływać na skuteczność radioterapii lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Dotyczy to zarówno preparatów witaminowych, jak i wielu popularnych produktów pochodzenia roślinnego.

Z tego względu stosowanie jakichkolwiek suplementów podczas leczenia nowotworowego powinno odbywać się wyłącznie po konsultacji ze specjalistą.

„Naturalne” nie zawsze oznacza bezpieczne

Produkty powszechnie uznawane za zdrowe nie muszą być odpowiednie dla każdego pacjenta. Dotyczy to między innymi fermentowanych napojów warzywnych, dużych ilości błonnika czy niektórych produktów roślinnych. W zależności od rodzaju nowotworu, lokalizacji zmian chorobowych oraz występujących działań niepożądanych leczenia, mogą one nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Dlatego dieta chorego onkologicznie powinna być zawsze indywidualizowana i dostosowana do aktualnego stanu klinicznego, a nie opierać się na uniwersalnych zaleceniach czy popularnych przekonaniach.

Żywienie jako element terapii

Współczesna medycyna coraz wyraźniej podkreśla znaczenie leczenia żywieniowego jako integralnej części terapii onkologicznej. Regularna ocena stanu odżywienia pozwala wcześnie wykryć ryzyko niedożywienia i wdrożyć odpowiednie działania zapobiegawcze.

Prawidłowo zaplanowane żywienie nie leczy nowotworu samo w sobie, ale może poprawiać tolerancję leczenia, ograniczać ryzyko powikłań, wspierać regenerację organizmu oraz zwiększać szanse na osiągnięcie lepszych efektów terapeutycznych. W przypadku choroby nowotworowej dieta nie powinna być oparta na mitach, lecz na aktualnej wiedzy medycznej i indywidualnych potrzebach pacjenta.

FAQ

• Czy pacjent onkologiczny powinien jeść więcej białka? Tak. W większości przypadków zapotrzebowanie na białko jest większe niż u osób zdrowych i wynosi zwykle 1,2-2,0 g/kg należnej (w przypadku pacjentów otyłych lub z nadwagą) masy ciała na dobę.

• Czy odstawienie cukru zatrzyma rozwój nowotworu? Nie. Organizm potrafi wytwarzać glukozę z własnych tkanek, dlatego eliminacja węglowodanów nie prowadzi do „zagłodzenia” raka, a może wręcz pogłębiać niedożywienie.

• Czy rosół jest dobrym posiłkiem dla chorego na nowotwór? Może być elementem diety, jednak sam nie dostarcza wystarczającej ilości energii i białka, aby pokryć potrzeby żywieniowe pacjenta.

• Czy suplementy diety są zawsze bezpieczne podczas leczenia onkologicznego? Nie. Niektóre preparaty mogą wpływać na skuteczność leczenia lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

• Dlaczego ocena stanu odżywienia jest tak ważna? Pozwala wcześnie wykryć ryzyko niedożywienia, wdrożyć odpowiednie postępowanie żywieniowe i poprawić tolerancję leczenia.

Podsumowanie

Choroba nowotworowa znacząco zmienia potrzeby żywieniowe organizmu. Niedożywienie jest jednym z najważniejszych czynników pogarszających rokowanie i skuteczność leczenia. Mity dotyczące „głodzenia raka”, restrykcyjnych diet czy stosowania wysokich dawek suplementów mogą prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta. Współczesna opieka onkologiczna traktuje żywienie jako istotny element terapii, a zalecenia dietetyczne powinny być zawsze dostosowane do indywidualnej sytuacji klinicznej chorego.

Filip Siódmiak

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj i oglądaj tutaj:

Czy dieta może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka?

W trakcie odchudzania nie rezygnuj z tłuszczu!

Jak w praktyce ograniczyć spożycie tłuszczów trans?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje