Banki po wyrokach TSUE. Zmiana umów, czy nowa fala pozwów?

Kończy się kwiecień, który okazał się miesiącem kluczowych rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczących polskiego sektora bankowego.

Podczas konferencji Związku Banków Polskich, prezes Tadeusz Białek oraz wiceprezes Agnieszka Wachnicka podsumowali serię orzeczeń, które – choć przez kancelarie prawne ogłaszane jako sukces konsumentów – w ocenie sektora bankowego kładą kres marzeniom o „darmowych mieszkaniach”. Zatem – nic nowego. Prawnicy reprezentujący kredytobiorców komentują wyroki na korzyść prowadzonych spraw, bankowcy – z uporem podkreślają, że nie ma nic za darmo, a TSUE jedynie porządkuje interpretację przepisów.

Przedawnienie pod znakiem słuszności

Prezes Tadeusz Białek z satysfakcją odniósł się do wyroków z 16 kwietnia, które dotyczyły przedawnienia roszczeń o zwrot kapitału. TSUE jednoznacznie wskazał, że unieważnienie umowy nie może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta. Trybunał potwierdził zatem prawo banków do dochodzenia zwrotu wypłaconych środków (kapitału) nawet w sytuacji, gdy bank występuje z kontrpozwem przed prawomocnym zakończeniem sprawy o nieważność.

„Mechanizmy prawa konsumenckiego nie mają zapewniać konsumentom zysku, lecz prowadzić do ukształtowania odpowiedniego poziomu ochrony na rynku. Także trudno o bardziej dosadne podsumowanie tego, co zobaczyliśmy właśnie w tych trzech wyrokach 16 kwietnia. TSUE postawił tamę takim roszczeniom, które doprowadzały do sytuacji, w której część kancelarii prawnych, odszkodowawczych próbowała, pompując balonik do granic możliwości, stwarzać iluzję, że w zasadzie za chwilę już, za dzień, za dwie godziny „mieszkanie będzie za darmo”. Czyli już nie kredyt, a mieszkanie czy dom kupiony za kredyt udzielony przez bank będzie za darmo” – mówił prezes Białek.

Najważniejszym sygnałem dla rynku jest jednak uznanie, że sądy mogą pominąć zarzut przedawnienia roszczeń banku, jeśli przemawiają za tym względy słuszności. Jak podkreślił prezes ZBP, sytuacja, w której klient zatrzymałby nieruchomość wartą dziś znacznie więcej niż w dniu zakupu, nie zwracając bankowi ani złotówki, byłaby głęboko niemoralna. Sektor liczy, że to rozstrzygnięcie ukróci instrumentalne wykorzystywanie ochrony konsumenckiej przez kancelarie odszkodowawcze do celów czysto „zyskowych”.

„Nie można ze swego prawa uczynić użytku ponad miarę, czyli doprowadzać do sytuacji, że ktoś otrzymał od banku kapitał, za który kupił dom czy mieszkanie, to mieszkanie czy dom wzrosło na wartości nawet o 100 proc. w zależności od lokalizacji, z tego zakupionego mieszkania, często klient uzyskiwał dodatkowe pożytki w postaci czynszu, czyli nie dość, że wzbogacił swój majątek, który wzrósł znacząco z tytułu zakupu tej inwestycji, miałby z tego tytułu nie zwrócić nic bankowi. No nie mieści się to po prostu w jakichkolwiek kategoriach zwykłej uczciwości. I to miał na myśli Trybunał, mówiąc o względach słuszności” – wyjaśniał prezes ZBP.

Kredyt konsumencki - zmiana modelu, nie kosztów

Wiele emocji wzbudził wyrok z 23 kwietnia dotyczący kredytu konsumenckiego i naliczania odsetek od kredytowanych kosztów - np. prowizji, czy ubezpieczenia. Agnieszka Wachnicka, wiceprezes ZBP, wyjaśniła, że choć Trybunał zakwestionował dotychczasową praktykę bezpośredniego naliczania odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów, to jednocześnie wprost potwierdził prawo banków do rekompensaty z tego tytułu.

Zgodnie z motywem 60 wyroku, banki mogą unikać utraty wartości pieniądza w czasie poprzez stosowanie proporcjonalnie wyższej stopy oprocentowania samej kwoty kapitału wypłaconej klientowi. Oznacza to, że z perspektywy ekonomicznej wyrok jest dla konsumenta neutralny – koszt kredytu może pozostać na tym samym poziomie, zmieni się jedynie techniczny sposób jego wyliczania w umowie.

Czy będą aneksy i nowe pozwy?

Warto zatem postawić pytanie, czy orzeczenie z 23 kwietnia wymusi aneksowanie tysięcy istniejących umów kredytowych. Tadeusz Białek poinformował, że sektor bankowy pracuje nad wspólnym, jednolitym podejściem do tej kwestii. Na ten moment jest jednak za wcześnie, by jednoznacznie przesądzić o masowej akcji aneksowania.

Skoro jednak TSUE uznał dotychczasową, powszechnie stosowaną przez polskie banki praktykę wliczania kosztów dodatkowych w kwotę podlegająca oprocentowaniu i naliczał odsetki od całej sumy, można zapewne spodziewać się fali pozwów. Nawet jeśli to, jak mówi prezes Wachnicka, jedynie techniczna zmiana sposobu naliczania oprocentowania tych kosztów.

ZBP studzi jednak nastroje dotyczące rzekomej „fali darmowych kredytów”. Prezes Białek zaznaczył, że TSUE w żadnym miejscu nie wspomniał o automatycznym stosowaniu Sankcji Kredytu Darmowego w związku z modelem naliczania odsetek.

„Sankcja ta w polskim prawie jest ściśle powiązana z naruszeniem obowiązków informacyjnych, a nie z samym mechanizmem rozliczania kosztów, który TSUE uznał za dopuszczalny przy zachowaniu odpowiedniej formy – mówił prezes Białek na konferencji. - Co więcej, TSUE w żadnym punkcie tego wyroku z 23. kwietnia, ani w żadnym punkcie uzasadnienia nie odniósł się do sankcji, w tym do sankcji kredytu darmowego wbrew licznym tytułom które pojawiły się w mediach następnego dnia. Trybunał nie potwierdził, że pobieranie odsetek prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego. W związku z czym absolutnie nie należy zgodzić się z forsowaną przez niektóre kancelarie tezą, że to orzeczenie otwiera drogę do masowego stosowania sankcji kredytu darmowego” – kategorycznie podkreślił prezes ZBP.

Jak usłyszeliśmy można jednak spodziewać się przejściowego wzrostu liczby pozwów, napędzanego właśnie agresywnym marketingiem kancelarii prawnych. Przedstawiciele ZBP ostrzegają jednak, że sądy coraz częściej dostrzegają problem nadużywania prawa, szczególnie w przypadkach, gdy kancelarie skupują roszczenia od konsumentów za ułamek wartości, działając wyłącznie we własnym interesie finansowym. W ocenie związku, linia orzecznicza zmierza obecnie w stronę przywrócenia równowagi kontraktowej, a nie generowania nieuzasadnionych zysków kosztem sektora finansowego.

Maciej Wośko

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Koniec kar za dachy z azbestem?

Apel o koniec. „Dość systemu kaucyjnego!” - przedsiębiorcy apelują

Początek rozpadu OPEC? ZEA podjęły decyzję, która wstrząśnie światem

»»Nietestowana żywność z Mercosur – przestrzega Jan Krzysztof Ardanowski w audycji Jankowski Pawelec Live na antenie telewizji wPolsce24