Im lżejszy tornister, tym lepiej dla ucznia

Nadmierne obciążanie układu mięśniowo-szkieletowego stanowi istotny problem, zarówno w populacji dzieci, młodzieży, jak i osób dorosłych. Kręgosłup oraz pozostałe struktury mięśniowo-stawowe przystosowane są co prawda do przenoszenia określonych obciążeń, jednak długotrwałe przeciążenia, takie jak przeładowane tornistry, plecaki czy torby mogą prowadzić do stopniowego rozwoju zmian przeciążeniowych, wad postawy oraz przewlekłych zespołów bólowych. Problem ten często rozpoczyna się już na etapie edukacji szkolnej, kiedy to właśnie już najmłodsi regularnie noszą zbyt ciężkie tornistry i plecaki.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Dlaczego nadmierna masa tornistrów, plecaków czy toreb to istotny problem u dzieci i młodzieży.

• Jak przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego wpływa na rozwój wad postawy.

• Jakie konsekwencje mogą wynikać z wieloletniego dźwigania ciężarów.

• Dlaczego asymetryczne noszenie obciążeń zwiększa ryzyko dolegliwości bólowych.

• Jak prawidłowo podnosić i przenosić ciężkie przedmioty.

Jak dobrać ciężar?

Zgodnie z zaleceniami sanitarnymi masa tornistra nie powinna przekraczać 10-15 proc. masy ciała dziecka. Dane pochodzące z ogólnopolskich pomiarów wykazały jednak, że znaczna część uczniów codziennie przenosi obciążenia znacznie przekraczające rekomendowane normy. Średnia masa tornistrów wynosiła około 4 kg, natomiast w skrajnych przypadkach ciężar plecaka stanowił nawet połowę masy ciała dziecka. Największy problem obserwowano wśród uczniów najmłodszych klas szkoły podstawowej.

Czym to może skutkować?

Przewlekłe przeciążenie układu ruchu, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu może skutkować zaburzeniami biomechaniki postawy ciała. Wśród najczęściej obserwowanych następstw wymienia się bóle pleców, zwiększone napięcie mięśniowe, pogłębianie wad postawy, przeciążenia odcinka szyjnego i lędźwiowego kręgosłupa, a także nieprawidłowości w obrębie stawów kolanowych i stóp. Długotrwałe zaburzenia ustawienia kręgosłupa mogą dodatkowo wpływać na funkcjonowanie klatki piersiowej, ograniczając wydolność układu oddechowego oraz pośrednio oddziałując na układ krążenia.

Istotnym czynnikiem ryzyka jest również asymetryczne noszenie ciężarów, szczególnie na jednym ramieniu. Tego typu obciążenie prowadzi do nierównomiernego napięcia mięśniowego oraz zaburzeń stabilizacji kręgosłupa. W perspektywie wielu lat może to sprzyjać rozwojowi przewlekłych zespołów bólowych, zmian zwyrodnieniowych, dyskopatii oraz przeciążeń obręczy barkowej, w tym struktur stożka rotatorów.

Dolegliwości wynikające z przeciążeń układu ruchu należą obecnie do najczęstszych przyczyn ograniczenia sprawności funkcjonalnej osób dorosłych oraz absencji wynikającej z choroby. W wielu przypadkach problemy rozwijają się stopniowo przez lata i są konsekwencją utrwalonych, nieprawidłowych nawyków związanych z codziennym przenoszeniem ciężarów oraz niewłaściwą ergonomią ruchu.

Jak to zmienić?

Profilaktyka przeciążeń powinna obejmować przede wszystkim ograniczanie masy noszonych przedmiotów, równomierne rozkładanie ciężaru oraz stosowanie ergonomicznych zasad podnoszenia. Podczas podnoszenia ciężkich przedmiotów zaleca się wykorzystanie siły mięśni kończyn dolnych poprzez wykonanie przysiadu lub pozycji kucania z zachowaniem wyprostowanych i napiętych mięśni pleców, zamiast pochylania tułowia przy wyprostowanych nogach i wykonywania tak zwanego „kociego grzbietu”. W przypadku przenoszenia zakupów lub innych obciążeń korzystniejsze jest równomierne rozłożenie ciężaru na obie strony ciała.

FAQ

• Czy ciężki tornister może powodować wady postawy? Tak. Długotrwałe przeciążenie kręgosłupa w okresie wzrostu może prowadzić do zaburzeń postawy, asymetrii mięśniowej oraz przewlekłych dolegliwości bólowych.

• Ile powinien ważyć plecak dziecka? Zaleca się, aby masa tornistra nie przekraczała 10-15 proc. masy ciała dziecka.

• Dlaczego noszenie plecaka na jednym ramieniu jest niezdrowe? Powoduje asymetryczne obciążenie mięśni i kręgosłupa, co znacząco zwiększa ryzyko przeciążeń oraz bólu barków i pleców.

• Jak prawidłowo podnosić ciężkie przedmioty? Najbezpieczniej podnosić ciężar z pozycji kucania lub przysiadu, angażując mięśnie nóg i pleców, jednocześnie ograniczając przeciążenie odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

• Czy skutki przeciążeń mogą ujawnić się dopiero w dorosłości? Tak. Wieloletnie przeciążenia mogą prowadzić do zmian zwyrodnieniowych, dyskopatii oraz przewlekłych zespołów bólowych pojawiających się po wielu latach.

Podsumowanie

Nadmierne obciążanie układu ruchu, szczególnie już od wieku szkolnego, może prowadzić do trwałych konsekwencji zdrowotnych obejmujących kręgosłup, stawy oraz mięśnie. Zbyt ciężkie tornistry, asymetryczne noszenie obciążeń i nieprawidłowa ergonomia ruchu zwiększają ryzyko rozwoju wad postawy oraz przewlekłych zespołów bólowych.

Filip Siódmiak

Źródła:

• https://www.gov.pl/web/gis/zalecenia-dotyczace-tornistrow-szkolnych

• https://www.medexpress.pl/zdrowie-uroda/gis-uczniowie-dzwigaja-na-plecach-nawet-11-kg-64935/

• https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/aktualnosci/badania/170552,gis-za-ciezkie-tornistry

»» Inne porady dotyczące zdrowia czytaj tutaj:

Częste bóle głowy? Wyklucz te produkty

Co jeść, aby zwiększyć odporność i zwalczać infekcje

Jak się wspomóc przy aktywności fizycznej?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje.