Dwie linie orzeczeń ws. frankowiczów. Będzie werdykt SN

Jeszcze w czerwcu planowane jest posiedzenie całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w sprawie pytań o umowy kredytów frankowych, w których świadczenie wynika z powiązania marży banku z kursem waluty ustalanym przez NBP. Chodzi o to, czy po wyeliminowaniu przez sąd zapisów o marży upada cała umowa.

Pytania w tej sprawie sformułowała we wrześniu zeszłego roku prezes Izby Cywilnej Joanna Misztal-Konecka. Trafiły one do składu siedmiorga sędziów SN. Skład ten zdecydował w marcu br., aby zagadnienia zostały rozpoznane przez całą Izbę Cywilną.

Jak przypomniała prezes Misztal-Konecka w uzasadnieniu swych pytań, SN zajmował się już kompleksowo kwestiami kredytów frankowych, w sprawie których podjął wielopunktową uchwałę w kwietniu 2024 r. Jednak - jak wskazała - w uzasadnieniu tamtej uchwały napisano m.in., że nie odnosi się ona „do szczególnych przypadków, w których zawarta w umowie klauzula przeliczeniowa jest sformułowana przez odwołanie się do parametru o charakterze obiektywnym, w szczególności kursu średniego NBP, przy czym kurs ten stanowi jedynie punkt odniesienia dla ustalania kursów kupna i sprzedaży, gdyż te ostatnie ostatecznie współkształtuje marża określana dowolnie przez bank”.

Dwa stanowiska sądów w sprawach umów frankowiczów

W dotychczasowych wyrokach, także SN, doszło więc do wypracowania dwóch stanowisk w sytuacjach rozstrzygania spraw takich umów.

Według pierwszego ze stanowisk po wyeliminowaniu przez sąd „abuzywnego odwołania do marży banku, nadal możliwe jest ustalenie rozmiaru świadczeń stron umowy przez ich oznaczenie w oparciu o średni kurs waluty obcej wyznaczany przez NBP, co jest równoznaczne z zachowaniem istoty tego typu kredytu”. „Z tego względu nie ma podstaw do uznania, że nieuwzględnienie odniesień do marży banku w klauzuli indeksacyjnej sprawia, iż umowa kredytu upada w całości, gdyż w oparciu o pozostałą jej treść istnieje możliwość określenia wysokości świadczeń stron” - zrelacjonowano w uzasadnieniu pytań.

Jednak często w wyrokach prezentowany jest także przeciwstawny pogląd, zgodnie z którym „eliminacja z umowy kredytu jedynie części klauzuli dotyczącej marży zmienia istotę całego postanowienia i nie usuwa zagrożenia dla interesu konsumenta”. „Nadal utrzymywany jest bowiem mechanizm przeliczeniowy, w którym ryzyko wahań kursowych waluty obcej jest przerzucane wyłącznie na konsumenta” - zrelacjonowano w uzasadnieniu pytań.

W ramach tej argumentacji sądy przyjmowały, że „klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka walutowego składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm indeksacji są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym”.

W tym kontekście pojawia się też problem, czy pominięcie marży banku przy utrzymaniu umowy opartej o kurs NBP nie jest de facto niedopuszczalną zmianą umowy przez sąd. „Na tak ujętą treściowo klauzulę przeliczeniową nie zgadzały się strony w momencie składania oświadczeń woli prowadzących do zawarcia umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. Oznacza to, że sąd podejmując takie rozstrzygnięcie, w swej istocie oddziałuje na treść umowy poza wolą stron, w tym zwłaszcza z pominięciem aprobaty ze strony konsumenta” - czytamy w uzasadnieniu referującym tę argumentację.

Sąd Najwyższy zakończy dwoistość orzeczeń sądów

W związku z tym prezes Izby Cywilnej zapytała, czy część umowy kredytu frankowego zawierająca wskazanie marży banku „może być traktowana jako postanowienie umowne podlegające samodzielnej ocenie pod kątem jego abuzywności”. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie zapytała także, czy w sytuacji uznania takiego postanowienia umowy za abuzywne można uznać, iż umowa kredytu pozostaje w mocy w pozostałej części, a wyznaczanie salda i świadczeń następuje wyłącznie na średnich kursach waluty obcej ustalanych przez NBP.

Wstępnie posiedzenie pełnego składu Izby Cywilnej SN poświęcone tym zagadnieniom zaplanowano na 24 czerwca br.

Marcin Jabłoński (PAP), sek

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Kto i ile naprawdę zarobi na mundialu? Ta lista nie jest oczywista

„Afera sianowa”: Trzaskowski się pogrążył

To pewne: od 2028 r. będą nas karać za emisję CO2!

»»ETS2 – Bruksela nie odpuści! – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24