Jak mierzyć ciśnienie tętnicze? Nie wystarczy jeden pomiar

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęstszych chorób układu krążenia. Przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, a nieleczone zwiększa ryzyko udaru mózgu, zawału serca, niewydolności serca i przewlekłej choroby nerek. Dlatego tak ważne jest nie tylko regularne kontrolowanie ciśnienia, ale również wykonywanie pomiarów w prawidłowy sposób. Pojedynczy podwyższony wynik nie wystarcza bowiem do rozpoznania nadciśnienia.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Dlaczego jeden pomiar ciśnienia nie wystarcza do rozpoznania nadciśnienia.

• Jak przygotować się do domowego pomiaru ciśnienia.

• Jak prawidłowo ułożyć ciało i rękę podczas pomiaru.

• Jak często wykonywać pomiary i dlaczego warto robić dwa odczyty.

• Na której ręce najlepiej mierzyć ciśnienie.

Co oznaczają dwie wartości ciśnienia?

Ciśnienie tętnicze zmienia się wraz z pracą serca. Podczas skurczu komór serce wypompowuje krew do tętnic i ciśnienie osiąga najwyższą wartość - jest to ciśnienie skurczowe. Podczas rozkurczu serca ciśnienie spada do najniższego poziomu - określa się je jako ciśnienie rozkurczowe. Wynik pomiaru podaje się w milimetrach słupa rtęci (mm Hg).

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego u osób dorosłych wartości ciśnienia skurczowego 120-139 mm Hg lub rozkurczowego 70-89 mm Hg określa się jako podwyższone ciśnienie tętnicze. Nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, gdy ciśnienie w pomiarach wykonywanych w placówce medycznej wynosi ≥140 mm Hg dla wartości skurczowej lub ≥90 mm Hg dla rozkurczowej, przy odpowiednim potwierdzeniu rozpoznania.

Warto pamiętać, że ciśnienie nie jest wartością stałą. Zmienia się pod wpływem aktywności fizycznej, stresu, emocji, temperatury, kofeiny czy nikotyny. Z tego powodu prawidłowo wykonane pomiary powtarzane w różnych dniach dostarczają znacznie więcej informacji niż pojedynczy odczyt.

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu?

Domowe pomiary ciśnienia są ważnym elementem oceny jego wartości. Mogą pomóc potwierdzić rozpoznanie nadciśnienia, a także monitorować skuteczność leczenia. Do pomiarów należy używać automatycznego, walidowanego ciśnieniomierza naramiennego z odpowiednio dobranym mankietem.

Przed pomiarem warto przez co najmniej 5 minut spokojnie siedzieć. Plecy powinny być podparte, stopy oparte o podłogę, a nogi nieskrzyżowane. Ramię należy oprzeć na stole tak, aby mankiet znajdował się na wysokości serca. Podczas pomiaru nie należy rozmawiać ani wykonywać innych czynności.

Co najmniej 30 minut przed pomiarem warto unikać wysiłku fizycznego, palenia tytoniu oraz spożywania kawy i innych napojów zawierających kofeinę. Pomiar najlepiej wykonywać o stałych porach. W przypadku monitorowania ciśnienia w związku z diagnostyką nadciśnienia często zaleca się pomiary rano i wieczorem, przed przyjęciem leków hipotensyjnych, jeśli lekarz nie zaleci inaczej.

Za każdym razem należy wykonać dwa pomiary w odstępie 1-2 minut. Pomiary powinny być wykonywane przez co najmniej 3, a najlepiej 7 kolejnych dni. Uzyskane wyniki warto zapisywać, aby można było później obliczyć średnią i przedstawić ją lekarzowi. Jeżeli średnie wartości uzyskane po kilku dniach są bliskie wartościom decydującym o rozpoznaniu lub leczeniu, monitorowanie powinno być prowadzone przez pełne 7 dni.

Mankiet ma znaczenie

Nawet dobry ciśnieniomierz może pokazywać nieprawidłowe wartości, jeśli mankiet jest źle dobrany. Powinien on odpowiadać obwodowi ramienia. Zbyt mały mankiet może zawyżać wynik, natomiast niewłaściwie dopasowany zbyt duży może wpływać na jego zaniżenie.

Mankiet zakłada się bezpośrednio na skórę, a nie na ubranie, zwykle kilka centymetrów powyżej zgięcia łokciowego. Jego dolna krawędź powinna znajdować się mniej więcej 2-3 cm nad zgięciem łokcia, a ramię podczas pomiaru powinno być podparte na wysokości serca.

Warto również zwrócić uwagę na walidację urządzenia. Nie każdy dostępny w sprzedaży ciśnieniomierz zapewnia odpowiednią dokładność. Przy wyborze urządzenia dobrze korzystać z niezależnych list urządzeń poddanych walidacji klinicznej.

Na której ręce mierzyć ciśnienie?

Przy pierwszych pomiarach warto sprawdzić ciśnienie na obu ramionach. U części osób występuje między nimi różnica wartości, dlatego późniejsze pomiary powinny być wykonywane na ramieniu, na którym ciśnienie jest wyższe.

Jeżeli różnica między ramionami jest niewielka, nie ma większego znaczenia, które ramię zostanie wybrane do dalszego monitorowania. Ważne jest przede wszystkim zachowanie tej samej strony podczas kolejnych pomiarów. Jeżeli natomiast różnica jest wyraźna i utrzymuje się w kolejnych pomiarach, warto omówić ją z lekarzem.

Nie ma uniwersalnej zasady, zgodnie z którą zawsze należy mierzyć ciśnienie na lewej ręce. O wyborze strony powinny decydować przede wszystkim uzyskiwane wartości, a nie dominująca ręka.

FAQ

• Czy pojedynczy wysoki wynik oznacza nadciśnienie? Nie. Na wartość ciśnienia mogą przejściowo wpływać między innymi stres, wysiłek fizyczny, kofeina czy nikotyna. Rozpoznanie powinno opierać się na powtarzanych pomiarach, a w razie potrzeby także na pomiarach domowych lub całodobowym monitorowaniu ciśnienia.

• Ile razy wykonać pomiar podczas jednej sesji? Zwykle zaleca się wykonanie dwóch pomiarów w odstępie 1-2 minut. Wyniki należy zapisywać, szczególnie jeśli pomiary służą diagnostyce lub kontroli leczenia.

• Czy można mierzyć ciśnienie przez ubranie? Nie. Mankiet powinien znajdować się bezpośrednio na skórze odsłoniętego ramienia.

• Czy można mierzyć ciśnienie zawsze na lewej ręce? Można, jeśli po początkowym porównaniu obu ramion nie stwierdzono istotnej różnicy. Jeżeli ciśnienie jest systematycznie wyższe na jednym ramieniu, do kolejnych pomiarów należy wykorzystywać właśnie tę stronę.

• Czy kawa może wpłynąć na wynik pomiaru? Tak. Kofeina może przejściowo zwiększać ciśnienie, dlatego przed pomiarem zaleca się unikanie kawy i innych napojów zawierających kofeinę przez około 30 minut.

Podsumowanie

Prawidłowy pomiar ciśnienia nie jest trudny, ale wymaga zachowania kilku prostych zasad. Spokojna pozycja, odpowiednio dobrany mankiet, walidowane urządzenie, brak kofeiny i nikotyny bezpośrednio przed pomiarem oraz wykonywanie dwóch odczytów pozwalają ograniczyć wpływ czynników, które mogą zafałszować wynik. Najważniejsze jest jednak regularne monitorowanie. Pojedynczy podwyższony wynik nie musi oznaczać nadciśnienia, podobnie jak pojedynczy prawidłowy pomiar nie wyklucza problemu. Dopiero seria prawidłowo wykonanych pomiarów, interpretowana w odpowiednim kontekście klinicznym, pozwala wiarygodniej ocenić ciśnienie tętnicze.

Filip Siódmiak

Źródło:

• European Society of Cardiology. Wytyczne ESC 2024 dotyczące postępowania w podwyższonym ciśnieniu tętniczym i nadciśnieniu tętniczym. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne; 2024.

»» O zdrowiu i aktywności czytaj więcej tutaj:

Warto wybrać schody: prosty pomysł na codzienny ruch

Wcale nie musisz biegać, wystarczy spacer

Deficyt natury, czyli brak aktywności staje się groźny

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje