Nieprawidłowe korzystanie z AI może realnie zaszkodzić

Kontrowersyjne systemy oparte na sztucznej inteligencji coraz częściej przejmują funkcje tradycyjnie zarezerwowane dla relacji międzyludzkich. Ich konstrukcja opiera się na symulowaniu ludzkiej empatii, uważności oraz responsywności emocjonalnej, sprzyjającej silnemu zaangażowaniu użytkowników. Mechanizm ten może jednak prowadzić do powstania złudnej iluzji relacyjnej, która w pewnych warunkach staje się czynnikiem ryzyka, szczególnie w populacji osób młodych.

O czym dowiesz się z artykułu?

• W jaki sposób czatboty AI są projektowane tak, aby naśladować empatię, uważność i relacyjną intymność oraz co sprzyja tak silnemu zaangażowaniu emocjonalnemu przez użytkowników.

• Jakie grupy wiekowe i dlaczego są szczególnie narażone na zacieranie granicy pomiędzy relacją z człowiekiem, a interakcją z algorytmem.

• Jakie negatywne konsekwencje może przynieść nieumiejętne korzystanie z czatbotów AI.

• Dlaczego coraz częściej wybieramy rozmowę z botem niż drugim człowiekiem.

Nic całkowicie nie zastąpi człowieka

Badania nad interakcjami z tak zwanymi czatbotami AI wskazują, że systemy te mogą reagować w sposób zupełnie nieadekwatny do stanu i kondycji psychicznej użytkownika.

W sytuacjach symulujących rozmowy z nieletnimi, w tym osobami deklarującymi objawy zaburzeń percepcji lub myślenia, czatboty czasami potrafią podtrzymywać narracje potencjalnie zagrażające bezpieczeństwu, zamiast je neutralizować, byleby tylko nie wyprowadzić użytkownika ze swoich pierwotnych przekonań. Odpowiedzi wzmacniające fantazjowanie, ryzykowne zachowania lub treści o charakterze autodestrukcyjnym ujawniają realne ograniczenia algorytmów w zakresie rozumienia norm społecznych, rozwojowych czy klinicznych.

Uwaga na najmłodszych

Szczególną podatność młodzieży na tego typu interakcje można rozpatrywać w kontekście neurobiologicznym. Struktury mózgowe odpowiedzialne za kontrolę impulsów, ocenę konsekwencji oraz regulację emocji dojrzewają stopniowo i nie osiągają swojej pełnej funkcjonalności w okresie adolescencji.

W rezultacie granica pomiędzy narracją generowaną przez system, a rzeczywistością może ulec zatarciu. Zjawisko to bardzo dobrze wpisuje się w szerszy kontekst narastającej izolacji społecznej. Ograniczenie bezpośrednich kontaktów interpersonalnych, osłabienie więzi wspólnotowych oraz rosnąca liczba osób doświadczających samotności sprzyjają poszukiwaniu alternatywnych form wsparcia emocjonalnego.

Czatboty, dzięki stałej dostępności, cierpliwości oraz brakowi krytycznej konfrontacji, mogą pełnić funkcję substytutu relacji, co dla części użytkowników staje się niezwykle atrakcyjnym rozwiązaniem, nawet preferowanym bardziej od kontaktu z drugim człowiekiem.

Dane obserwacyjne sugerują, że znaczna część młodych osób wykorzystuje systemy konwersacyjne do regulacji emocji, dzielenia się trudnymi przeżyciami oraz prowadzenia rozmów o charakterze osobistym.

U niektórych użytkowników prowadzi to do nadawania cech ludziach systemom informatycznym i formowania quasi-relacji, którym przypisywane są cechy wyjątkowości i wpływu na własne przekonania lub decyzje.

Czym to może grozić?

Długofalowe konsekwencje takich doświadczeń dla rozwoju społeczno-emocjonalnego jak na ten moment pozostają niejednoznaczne, szczególnie w odniesieniu do kształtowania umiejętności budowania prawdziwych relacji międzyludzkich i zdolności do tolerowania różnic obecnych w realnych kontaktach.

U osób dorosłych krótkotrwałe interakcje z czatbotami mogą przynosić przejściowe zmniejszenie subiektywnego poczucia samotności, głównie poprzez wrażenie bycia wysłuchanym. Efekt ten ma jednak charakter chwilowy i nie stanowi realnego rozwiązania problemu izolacji, ani nie zastępuje relacji opartych na wzajemności, odpowiedzialności i autentycznych emocjach.

Na jakie znaki szczególne zwracać uwagę?

W tym kontekście istotne staje się rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych związanych z korzystaniem z systemów konwersacyjnych. Należą do nich między innymi przekonanie o istnieniu szczególnej, ekskluzywnej więzi z czatem, stopniowe wycofywanie się z obecnych lub nowych relacji społecznych oraz podporządkowywanie decyzji czy interpretacji rzeczywistości narracjom generowanym przez system.

Często zadawane pytania – FAQ

• Czy czatboty mogą pełnić funkcję wsparcia psychicznego? Mogą one dawać subiektywne poczucie bycia wysłuchanym, jednak jak dotąd nie posiadają zdolności rozumienia kontekstu klinicznego, psychologicznego, ani odpowiedzialności relacyjnej. Nie powinny być więc traktowane jako alternatywa dla profesjonalnej pomocy.

• Dlaczego młodzi użytkownicy są szczególnie narażeni? W okresie dorastania mechanizmy regulacji emocji i oceny konsekwencji nie są jeszcze w pełni ukształtowane, co zwiększa podatność na nadawanie czatbotom cech ludzkich i przypisywania im realnego wpływu na zmianę stanu emocjonalnego.

• Jakie sygnały mogą świadczyć o problematycznym korzystaniu z czatów AI? Do takich sygnałów ostrzegawczych należą między innymi poczucie wyjątkowej więzi z czatem, ograniczanie kontaktów społecznych oraz podejmowanie decyzji pod wpływem rozmów z systemem.

To miej zawsze z tyłu głowy

Wczesna profilaktyka oraz ostrożność co do potencjalnych negatywnych skutków wymaga więc działań ukierunkowanych na minimalizowane odsetka samotności oraz wzmacniania realnych więzi społecznych.

Obejmują one zarówno inicjatywy grupowe sprzyjające budowaniu interakcji międzyludzkich, jak i dostosowaną pod indywidualne potrzeby pomoc psychologiczną. Tak więc w obecnym ujęciu rzeczywistości, technologia oparta na AI nie powinna pełnić wyłącznej roli zastępczej wobec prawdziwych relacji, a jedynie pełnić rolę pomocniczą.

Filip Siódmiak

Źródła: • Shelmerdine S C, Nour M M. AI chatbots and the loneliness crisis BMJ 2025; 391.

• Julian De Freitas, Zeliha Oğuz-Uğuralp, Ahmet Kaan Uğuralp, Stefano Puntoni, AI Companions Reduce Loneliness, Journal of Consumer Research, 2025.

• Stanford Medicine. Why AI companions and young people can make for a dangerous mix. Stanford University; 2025 Aug 27

»» O zdrowiu ducha czytaj więcej tutaj:

Lepsze zdrowie… idzie w parze

Deficyt natury, czyli brak aktywności staje się groźny

Miłość i rodzinne ciepło procentują na przyszłość

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje