Zadłużenie państwa blokuje polskie banki

Wysoka ekspozycja na dług publiczny w połączeniu z obciążeniami podatkowymi może ograniczać zdolność banków do akumulacji kapitału i finansowania przedsiębiorstw oraz gospodarstw domowych - stwierdzili eksperci Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz Związku Banków Polskich we wspólnym raporcie.

Eksperci SGH i ZBP ocenili, że rosnące nierównowagi finansów publicznych stanowią istotne źródło ryzyka dla polskiej gospodarki. Ponadto uważają, że narastające ryzyka fiskalne i ich oddziaływanie na sektor bankowy mogą ograniczać możliwości finansowania rozwoju.

Przyrost zadłużenia wypycha banki z finansowania firm

Autorzy raportu wskazali, że w 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł 7,3 proc. PKB i był drugim najwyższym w Unii Europejskiej. Dług publiczny według metodologii unijnej wzrósł z 48,8 proc. PKB w 2022 r. do 59,7 proc. PKB w 2025 r., a przywołane w raporcie projekcje wskazują na możliwość przekroczenia 70 proc. PKB przed końcem dekady.

„Problemem pozostają rosnące koszty obsługi zadłużenia i ograniczona elastyczność fiskalna. Wydatki sztywne stanowią 76-78 proc. wydatków budżetu państwa. Jednocześnie relacja dochodów publicznych do PKB pozostaje o około 2 pp. niższa od średniej UE, podczas gdy poziom wydatków przekroczył już unijną średnią” - uważają eksperci ZBP i SGH. 

W ich ocenie sam wzrost gospodarczy nie wystarczy do przywrócenia równowagi fiskalnej

Autorzy raportu zwrócili uwagę, że w latach 2017 - I kwartał 2026 r. banki zaabsorbowały około 37 proc. przyrostu zadłużenia Skarbu Państwa i zobowiązań funduszy pozabudżetowych, zwiększając portfel obligacji skarbowych i gwarantowanych przez państwo o około 561 mld zł. Na koniec I kwartału 2026 r. skarbowe instrumenty dłużne stanowiły 24,7 proc. aktywów polskich banków.

Jednocześnie w pierwszym półroczu 2026 r. obciążenia fiskalne sektora bankowego wyniosły około 15,8 mld zł, czyli ponad 47 proc. wyniku finansowego brutto.

„Wysoka ekspozycja na dług publiczny w połączeniu z obciążeniami podatkowymi może ograniczać zdolność banków do akumulacji kapitału i finansowania przedsiębiorstw oraz gospodarstw domowych” - ostrzegają eksperci.

Przeprowadzone przez nich symulacje potwierdzają znaczną odporność polskiego sektora bankowego, ale pokazują również potencjalne koszty materializacji ryzyka. Według przyjętych założeń na koniec I kwartału 2026 r. dodatkowy potencjał zwiększenia akcji kredytowej wynosił około 598 mld zł.

Wzrost stóp procentowych o 3 pp. ograniczyłby ten potencjał o około 149 mld zł, a analogiczny wzrost premii za ryzyko kredytowe emitenta - o około 204 mld zł. W scenariuszach wieloczynnikowych możliwy ubytek funduszy własnych banków wynosi od 5,4 do 13,3 proc., zależnie od rodzaju szoku.

„Wyniki te nie stanowią prognoz. Raport wskazuje, że nie potwierdza również obecnie silnego, bezpośredniego wypychania kredytu prywatnego przez finansowanie długu publicznego, wskazuje jednak, że ryzyko to może nasilić się wraz z ożywieniem inwestycji przedsiębiorstw” - podkreślili autorzy.

Bez uzdrowienia wydatków publicznych ani rusz

Rekomendują oni objęcie całego sektora instytucji rządowych i samorządowych, w tym funduszy pozabudżetowych, jednolitym systemem planowania, sprawozdawczości i kontroli. Proponują, aby uzgadnianie różnych miar długu i deficytu było czytelne, a ryzyka fiskalne były regularnie raportowane.

Autorzy raportu oczekiwaliby też wprowadzenia wieloletniej i selektywnej konsolidacji, obejmującej zarówno dochody, jak i wydatki publiczne. Proponują tu systematyczne przeglądy wydatków, poprawę efektywności programów publicznych, lepsze adresowanie transferów oraz ograniczanie nieuzasadnionych preferencji podatkowych.

Inną propozycją jest stopniowa dywersyfikacja bazy inwestorów finansujących dług publiczny i rozwój krajowych oszczędności długoterminowych. „Przegląd regulacji i obciążeń podatkowych, które mogą preferować inwestowanie w obligacje skarbowe względem kredytowania gospodarki, bez gwałtownego ograniczania zaangażowania banków w finansowanie państwa” - czytamy w raporcie. ZBP i SGH rekomendują również zróżnicowanie środków finansowania rozwoju. Chodzi o łączenie środków publicznych i europejskich z kredytem bankowym oraz kapitałem prywatnym oraz o szersze wykorzystanie gwarancji, pożyczek i instrumentów kapitałowych do mobilizowania finansowania prywatnego. Proponują też rozwój rynku kapitałowego oraz lepszą koordynację działań instytucji rozwoju.

„Stabilność finansów publicznych, odporność sektora bankowego i zdolność finansowania rozwoju tworzą system wzajemnych zależności. Wymagają zatem skoordynowanych działań - od poprawy przejrzystości fiskalnej, przez stopniową konsolidację i ochronę inwestycji, po rozwój modelu finansowania opartego na współdziałaniu państwa, banków, rynku kapitałowego i inwestorów prywatnych” - podsumowali eksperci obu instytucji.

PAP, sek

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Domański oddaje Brukseli nadzór nad giełdą i bankami

Polityczny zamach na polski bank centralny. Co oznacza decyzja sejmowej komisji wobec prezesa NBP?

Wszystkie paliwa idą w górę. Nie widać końca podwyżek!

»»Złoty zapłaci za atak na NBP! – oglądaj „Wiadomości” w telewizji wPolsce24