TYLKO U NAS
System kaucyjny potrzebuje danych
Zanim zaczniemy dyskusję o rozszerzaniu systemu kaucyjnego, powinniśmy najpierw odpowiedzieć na bardziej podstawowe pytanie: jak system działa w praktyce i czy przynosi oczekiwane efekty przy uzasadnionych kosztach.To właśnie ta ocena powinna dziś wyznaczać kierunek dalszych decyzji.
System kaucyjny był jednym z najbardziej oczekiwanych i przełomowych elementów transformacji gospodarki odpadami w Polsce. Wprowadzony oficjalnie w życie w październiku 2025 r. wymusił nowe inwestycje oraz konieczność odpowiedniej organizacji systemu zbiórki i zagospodarowania opakowań objętych kaucją.
Optymalizacja rozwiązań wymaga cierpliwości
W dobie poszukiwania nowych sposobów radzenia sobie z zanieczyszczeniem środowiska, w szczególności plastikiem, dobrze zaprojektowany system kaucyjny staje się istotnym narzędziem polityki środowiskowej. Z jego pomocą można zwiększyć poziom zbiórki i poprawić jakość surowców trafiających do recyklingu, wspierając tym samym gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Skuteczności systemu nie można jednak oceniać wyłącznie przez pryzmat liczby zebranych opakowań. Potrzebujemy pełniejszego obrazu:
► danych o poziomach zbiórki,
► jakości pozyskiwanego surowca,
► kosztach operacyjnych, obciążeniach ponoszonych przez poszczególnych uczestników rynku,
► wpływie systemu na cały łańcuch wartości.
W pierwszej kolejności powinniśmy cierpliwie zbierać i analizować dane, identyfikować zagrożenia i korygować rozwiązania. Dopiero taka diagnoza powinna stanowić podstawę decyzji o ewentualnym dalszym rozszerzaniu systemu.
Dotyczy to również kosztów. Zanim na przedsiębiorców zostaną nałożone kolejne obowiązki, trzeba jasno określić rzeczywiste koszty zbiórki, transportu, sortowania i zagospodarowania poszczególnych strumieni opakowań. Bez tej wiedzy trudno mówić o racjonalnym i odpowiedzialnym funkcjonowaniu systemu i ewentualnych decyzjach o jego rozszerzeniu o inne frakcje opakowań.
Nowe obowiązki to nie tylko kwestia przepisów
Szczególnej rozwagi wymaga dyskusja o objęciu systemem kaucyjnym kolejnych rodzajów opakowań, w tym jednorazowych butelek szklanych. Nie jest to bowiem wyłącznie techniczna korekta ani prosty sposób na zwiększenie skali zbiórki.
Biorąc pod uwagę, jakiego zaplecza logistycznego wymaga zbiórka butelek z tworzyw sztucznych i puszek: konieczność zapewnienia przestrzeni do zbiórki i segregowania, transport, odpowiednie pojemniki, procedury bezpieczeństwa oraz dostosowanie pracy personelu, dołożenie do tej układanki kolejnej frakcji będzie wymagało nowego schematu obsługi i finansowania.
W przypadku butelek szklanych te wyzwania są szczególnie widoczne. Masa opakowań , objętość oraz podatność na stłuczenia sprawiają, że włączenie tych opakowań do systemu kaucyjnego może znacząco zwiększyć obciążenia po stronie handlu. Najbardziej odczują to małe placówki, które już dziś działają przy ograniczonej przestrzeni i zasobach organizacyjnych.
Dlatego obowiązkowa jest skrupulatna ewaluacja dotychczasowego programu wraz z analizą kosztów i korzyści, zanim podjęta zostanie decyzja o rozszerzeniu systemu kaucyjnego.
System kaucyjny to nie jest pojedyncze rozwiązanie – to cały mechanizm
W jaki sposób powinniśmy oceniać efektywność mechanizmu zwrotu opakowań?
Ocena jego skuteczności powinna uwzględniać cały kontekst systemu gospodarki odpadami. Dla przykładu, firmy z branży przetwórstwa tworzyw sztucznych docenią dostępność wysokiej jakości surowca wtórnego. Aby zwiększyć wykorzystanie produktów pochodzących z recyklingu i wspierać postęp na rzecz gospodarki obiegu zamkniętego, musimy projektować systemy zbiórki i sortowania tak, aby zapewniały odpowiednią jakość oraz przewidywalność strumienia surowców.
Konieczne jest zatem, aby system kaucyjny był analizowany jako element większej układanki obejmującej selektywną zbiórkę, recykling, rozszerzoną odpowiedzialność producenta oraz wymagania wynikające z PPWR.
Nie potrzebujemy konkurujących ze sobą mechanizmów. Potrzebujemy systemu, w którym poszczególne rozwiązania wzajemnie się uzupełniają.
Stabilność regulacyjna sprzyja gospodarce
Dla przedsiębiorców jednym z najważniejszych warunków prowadzenia działalności jest dziś przewidywalność otoczenia regulacyjnego. Dostosowanie się do nowych wymogów środowiskowych oznacza konkretne nakłady – na technologie, infrastrukturę, logistykę oraz zmianę procesów produkcyjnych.
Każda kolejna regulacja generuje dodatkowe koszty i wymaga czasu na wdrożenie. Dlatego zmiany dotyczące systemu kaucyjnego powinny być rozpatrywane w szerszym kontekście – z uwzględnieniem reformy rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz wdrażania wymagań wynikających z PPWR.
To szczególnie istotne dla sektora tworzyw sztucznych, który już teraz musi dostosowywać się do wielu nowych wymogów dotyczących m.in. projektowania opakowań, udziału recyklatów, ich recyklowalności oraz procedur i dokumentacji dla opakowań wprowadzanych na rynek.
Rozszerzanie obowiązków bez wcześniejszej oceny skuteczności funkcjonujących już rozwiązań może prowadzić do wzrostu kosztów po stronie przedsiębiorców, nie gwarantując przy tym adekwatnej poprawy efektów środowiskowych.
Najpierw dane i ocena, później kolejne decyzje
Dyskusja o przyszłości systemu kaucyjnego nie powinna ograniczać się do prostego wyboru: rozszerzać albo nie rozszerzać. Znacznie ważniejsze jest ustalenie, kiedy i na podstawie jakich danych należy podejmować takie decyzje.
W mojej ocenie najpierw powinniśmy pozwolić obecnemu systemowi osiągnąć stabilność, następnie zebrać dane dotyczące jego funkcjonowania, przeanalizować pojawiające się problemy i wprowadzić niezbędne korekty. Dopiero na tej podstawie warto rozważać objęcie systemem kolejnych opakowań. Takie decyzje powinny poprzedzać szczegółowe analizy kosztów ekonomicznych i środowiskowych. Ewaluacja powinna być kompleksowa. Gospodarka o obiegu zamkniętym nie powinna być budowana poprzez nieustanne dokładanie nowych obowiązków przedsiębiorcom. Jej celem powinien być sprawny i efektywny system, który przynosi korzyści środowiskowe i nie powoduje utraty konkurencyjności przedsiębiorstw w w Polsce i całej UE.
Dlatego przed podjęciem decyzji o dalszym rozszerzaniu systemu kaucyjnego warto najpierw wykorzystać doświadczenia z pierwszego okresu jego działania. Potrzebujemy danych, analiz oraz wniosków. Dopiero na tej podstawie powinniśmy decydować o ewentualnych zmianach.
Robert Szyman, Dyrektor Generalny Polskiego Związku Przetwórców Tworzyw Sztucznych
»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje
»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:
Słynny polski hotel sprzedany. Cena budzi respekt
»»Szlaban na brazylijskie mięso – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24
Dziękujemy za przeczytanie artykułu!
Pamiętaj, możesz oglądać naszą telewizję na wPolsce24. Buduj z nami niezależne media na wesprzyj.wpolsce24.
