Tego mogłeś nie wiedzieć o pokrzywie

Pokrzywa jest rośliną szeroko rozpowszechnioną w klimacie umiarkowanym, w tym na terenie Polski, gdzie naturalnie występuje na łąkach, przydrożach oraz w środowiskach ruderalnych. Tradycyjnie kojarzona z fitoterapią i suplementacją, współcześnie zyskuje jednak zainteresowanie jako pełnowartościowy składnik diety, wykorzystywany w formie świeżych liści i młodych pędów.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Jakie związki bioaktywne zawiera pokrzywa.

• Jak obróbka termiczna wpływa na jej bezpieczeństwo i właściwości sensoryczne.

• W jaki sposób pokrzywa może wpływać na glikemię i profil lipidowy.

• Jakie są jej potencjalne mechanizmy działania przeciwzapalnego i przeciwutleniającego.

• Dlaczego tak istotna jest regularność stosowania.

Czym charakteryzuje się pokrzywa?

Części nadziemne rośliny pokryte są włoskami parzącymi zawierającymi miedzy innymi kwas mrówkowy, histaminę i acetylocholinę, odpowiadające za miejscową reakcję zapalną skóry. Obróbka termiczna, taka jak blanszowanie czy gotowanie prowadzi do dezaktywacji włosków parzących, czyniąc liście bezpiecznymi do spożycia oraz poprawiając ich walory sensoryczne. Po ugotowaniu profil smakowy pokrzywy porównywany jest do szpinaku z nutą lekko ziemistą i wyraźnym aromatem zielonych warzyw liściastych.

Najwyższą wartość kulinarną i odżywczą wykazują młode liście zbierane wczesną wiosną, przed okresem kwitnienia. W gastronomii znajdują one zastosowanie przede wszystkim w kremowych zupach, farszach, potrawach jajecznych oraz sosach typu pesto.

Wartość odżywcza

Liście pokrzywy stanowią źródło licznych mikroskładników, w tym:

• witamin: A - pod postacią prowitaminy β-karotenu, C, K oraz witamin z grupy B,

• składników mineralnych: żelaza, wapnia, magnezu i potasu,

• związków bioaktywnych: flawonoidów kwasów fenolowych, lignanów oraz chlorofilu.

Związki te wykazują właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. W literaturze przeglądowej podkreśla się szerokie spektrum aktywności biologicznej ekstraktów z pokrzywy, obejmujące między innymi modulację odpowiedzi immunologicznej oraz wpływ na metabolizm węglowodanów.

Wpływ na gospodarkę węglowodanową

Wskazuje się, że standaryzowany ekstrakt z liści pokrzywy może istotnie obniżać:

• glikemię na czczo,

• glikemię poposiłkową,

• stężenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c).

Mechanizmy tego działania obejmują prawdopodobnie zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę, modulację enzymów uczestniczących w metabolizmie glukozy oraz redukcję stresu oksydacyjnego. Sugeruje to więc potencjalną rolę pokrzywy jako elementu wspomagającego terapię zaburzeń metabolicznych, jednak nie zastępują one leczenia farmakologicznego.

Oddziaływanie na układ sercowo-naczyniowy

Ekstrakty z pokrzywy mogą pomóc:

• obniżać stężenie cholesterolu frakcji LDL,

• redukować poziom triglicerydów,

• podwyższać stężenie cholesterolu HDL.

Efekty te wiązane są z obecnością polifenoli i flawonoidów, modulujących metabolizm lipidów oraz ograniczających proces utleniania LDL, istotny w patogenezie miażdżycy.

Potencjał przeciwzapalny

Modele doświadczalne wykazały redukcję markerów stanu zapalnego po podaniu ekstraktów z pokrzywy oraz poprawę parametrów funkcjonalnych w modelach zapalenia stawów. Mechanizm działania obejmuje hamowanie mediatorów zapalnych oraz ograniczenie stresu oksydacyjnego.

Znaczenie regularności spożycia

Sugeruje się, że potencjalne korzyści zdrowotne wynikają z regularnego włączania pokrzywy do diety, a nie z krótkotrwałej suplementacji. W kontekście żywieniowym zasadne wydaje się więc traktowanie pokrzywy jako sezonowego warzywa liściastego, stanowiącego uzupełnienie diety o wysokiej gęstości odżywczej.

FAQ

• Czy pokrzywa może zastąpić leczenie cukrzycy? Nie. Może stanowić element wspomagający dietoterapię, ale nie zastępuje farmakoterapii ani standardów leczenia.

• Czy spożywanie pokrzywy jest bezpieczne? Po odpowiedniej obróbce termicznej liście są bezpieczne dla większości osób. Ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki hipoglikemizujące, hipotensyjne lub przeciwzakrzepowe.

• Czy pokrzywa ma wysoką zawartość żelaza? Zawiera żelazo, jednak biodostępność tego pierwiastka zależy od obecności czynników wspomagających, jak witamina C i hamujących – fityniany, szczawiany.

• Czy napar z pokrzywy działa tak samo jak świeże liście? Profil związków bioaktywnych może się różnić w zależności od formy podania. Ekstrakty standaryzowane stosowane w badaniach nie są tożsame samodzielnie przygotowywanym naparem.

Podsumowanie

Pokrzywa stanowi wartościowy, sezonowy komponent diety o wysokiej zawartości mikroskładników i związków bioaktywnych. Dane literaturowe sugerują jej potencjał w zakresie modulacji stresu oksydacyjnego, stanu zapalnego oraz parametrów metabolicznych. W praktyce żywieniowej jednak pokrzywa może być traktowana jako element diety o wysokiej gęstości odżywczej, nie lecz jako alternatywa dla leczenia farmakologicznego.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Jakubczyk, Karolina et al. “Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.)—charakterystyka botaniczna, biochemiczna i właściwości prozdrowotne” [Stinging nettle (Urtica dioica L.)—botanical characteristics, biochemical composition and health benefits]. Pomeranian journal of life sciences vol. 61,2 (2015): 191-8.

• Devkota, Hari Prasad et al. “Stinging Nettle (Urtica dioica L.): Nutritional Composition, Bioactive Compounds, and Food Functional Properties.” Molecules (Basel, Switzerland) vol. 27,16 5219. 16 Aug. 2022.

• Bellamy, N et al. “An evaluation of the effectiveness of a videotape programme on interobserver reliability in outcome assessment for rheumatoid arthritis.” Inflammopharmacology vol. 7,2 (1999): 131-41.

• Ranjbari, Abbas et al. “In vivo and in vitro evaluation of the effects of Urtica dioica and swimming activity on diabetic factors and pancreatic beta cells.” BMC complementary and alternative medicine vol. 16 101. 15 Mar. 2016.

• Samakar, Bahareh et al. “A review of the effects of Urtica dioica (nettle) in metabolic syndrome.” Iranian journal of basic medical sciences vol. 25,5 (2022): 543-553.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Jedz zgodnie z kolorami tęczy! Zasada pięciu kolorów

Co jeść, aby zwiększyć odporność i zwalczać infekcje

Jakie owoce chować do lodówki?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje