Dlaczego cholesterol warto badać już od najmłodszych lat?

W marcu 2026 roku grupa 11 towarzystw naukowych, w tym American College of Cardiology oraz American Heart Association, opublikowała nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych oraz profilaktyki chorób układu krążenia. Dokument tym samym zastąpił rekomendacje obowiązujące od 2018 roku i zwrócił szczególną uwagę na znaczenie wczesnej identyfikacji czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Dlaczego nowe wytyczne zalecają pierwsze badanie cholesterolu już w dzieciństwie.

• W jaki sposób wczesne zmiany miażdżycowe mogą rozwijać się jeszcze przed narodzinami.

• Które osoby powinny szczególnie regularnie kontrolować profil lipidowy.

• Dlaczego oznaczenie lipoproteiny(a) może mieć istotne znaczenie.

• Jakie czynniki stylu życia nadal pozostają podstawą profilaktyki chorób układu krążenia.

Jedną z najważniejszych zmian jest rekomendacja wykonania pierwszego oznaczenia stężenia cholesterolu już około 10. roku życia. Podejście to wynika z niebezpiecznie rosnącej liczby danych wskazujących, że proces miażdżycowy może rozpoczynać się bardzo wcześnie, nawet w okresie płodowym. W badaniach obserwowano, że dzieci kobiet z rozpoznaną hipercholesterolemią, cukrzycą lub nadciśnieniem tętniczym częściej wykazują wczesne zmiany miażdżycowe.

Kto powinien szczególnie uważać?

Wytyczne podkreślają również znaczenie rodzinnego wywiadu medycznego. Szczególną uwagę zaleca się zwrócić na osoby, u których w rodzinie występowały przedwczesne incydenty sercowo-naczyniowe, takie jak zawał serca, udar mózgu czy nagły zgon sercowy przed 55. rokiem życia. Coraz częściej obserwuje się bowiem występowanie incydentów sercowo-naczyniowych u osób w młodszym wieku, co wiąże się między innymi z niską aktywnością fizyczną, przewlekłym stresem, nieprawidłowym sposobem żywienia oraz wzrostem częstości zaburzeń metabolicznych.

Szybsza diagnoza

Nowe rekomendacje uwzględniają także samodzielne zastosowanie internetowego kalkulatora ryzyka sercowo-naczyniowego PREVENT. Narzędzie to umożliwia ocenę prawdopodobieństwa wystąpienia zawału serca lub udaru mózgu w perspektywie 10 oraz 30 lat u osób w wieku 30-79 lat bez rozpoznanej wcześniej choroby serca. Celem wdrożenia tego modelu jest wcześniejsze identyfikowanie pacjentów wymagających intensyfikacji działań profilaktycznych.

Lipoproteina(a)

Istotnym elementem aktualizacji jest również rozszerzenie diagnostyki lipidowej o jednorazowe oznaczenie stężenia lipoproteiny(a) - Lp(a). Parametr ten nie wchodzi w skład standardowego lipidogramu, jednak jego znaczenie stale rośnie. Stężenie Lp(a) jest w dużym stopniu uwarunkowane genetycznie i pozostaje względnie stabilne przez całe życie. Podwyższony poziom uznawany jest za niezależny czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy oraz incydentów sercowo-naczyniowych.

Czynniki ryzyka

Równolegle opublikowano również dokument dotyczący podstaw profilaktyki chorób układu krążenia, w którym przeanalizowano aktualne dane naukowe dotyczące wpływu takich czynników jak cukrzyca, spożycie alkoholu, nadmierna masa ciała czy dystrybucja tkanki tłuszczowej na ryzyko sercowo-naczyniowe. Autorzy zwrócili także uwagę na potrzebę dalszych badań nad wpływem vapingu i marihuany na zdrowie układu krążenia oraz konieczność doprecyzowania klinicznej definicji otyłości.

Pomimo zmian w diagnostyce i ocenie ryzyka podstawowe elementy profilaktyki pozostają niezmienne. Aktualne wytyczne nadal wskazują na znaczenie prawidłowego sposobu żywienia, regularnej aktywności fizycznej, utrzymywania prawidłowej masy ciała, odpowiedniej ilości snu oraz unikania palenia tytoniu. W części przypadków konieczne może być również wdrożenie farmakoterapii hipolipemizującej po wstępnej konsultacji lekarskiej.

FAQ

• Dlaczego cholesterol powinno badać się już u dzieci? Wczesna diagnostyka pozwala wykryć zaburzenia lipidowe i czynniki ryzyka miażdżycy jeszcze przed pojawieniem się pierwszych objawów. Ma to szczególne znaczenie u dzieci z obciążonym wywiadem rodzinnym.

• Czym jest lipoproteina(a)? Lp(a) to cząsteczka lipidowa o silnym podłożu genetycznym, której wysokie stężenie zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy oraz incydentów sercowo-naczyniowych.

• Kto powinien szczególnie kontrolować profil lipidowy? Regularne badania są szczególnie istotne u osób z dodatnim wywiadem rodzinnym, w tym występowaniem przedwczesnych zawałów serca, udarów mózgu, hipercholesterolemii lub nagłych zgonów sercowych.

• Na czym polega kalkulator PREVENT? PREVENT to narzędzie służące do szacowania ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych w ciągu kolejnych 10 i 30 lat u osób bez rozpoznanej choroby serca.

• Czy zdrowy styl życia ma znaczenie? Tak. Prawidłowa dieta, aktywność fizyczna, odpowiednia masa ciała, sen oraz niepalenie tytoniu niezmiennie pozostają podstawą profilaktyki chorób układu krążenia.

Podsumowanie

Nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych podkreślają znaczenie wczesnej profilaktyki chorób układu krążenia oraz identyfikacji czynników ryzyka już w dzieciństwie. Aktualizacja ta obejmuje miedzy innymi wcześniejsze badania cholesterolu, ocenę stężenia Lp(a) oraz wykorzystanie nowoczesnych kalkulatorów ryzyka sercowo-naczyniowego. Jednocześnie eksperci nieustannie podtrzymują znaczenie modyfikacji stylu życia jako podstawowego elementu profilaktyki miażdżycy i jej powikłań. Filip Siódmiak

Źródło: • Blumenthal RS, Morris PB, Gaudino M, et al. 2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia. J Am Coll Cardiol. 2026.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Podwyższony cholesterol? Nie musisz rezygnować z jajek

W trakcie odchudzania nie rezygnuj z tłuszczu!

Jak w praktyce ograniczyć spożycie tłuszczów trans?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje