Niedoceniany czynnik rozwoju chorób naczyniowych

Lipoproteina(a), oznaczana jako Lp(a), jest cząsteczką lipidowo-białkową o budowie zbliżonej do lipoproteiny LDL, określanej potocznie jako „zły cholesterol”. Jej stężenie w osoczu jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie i pozostaje względnie stałe przez całe życie. Szacuje się, że podwyższone wartości Lp(a) występują u około 20 proc. populacji, przy czym większość osób nie jest świadoma tego zaburzenia ze względu na brak charakterystycznych objawów.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czym jest lipoproteina(a) i dlaczego uznaje się ją za niezależny czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego.

• Jak często występuje podwyższone stężenie Lp(a).

• Jakie konsekwencje wiążą się z wysokim poziomem Lp(a).

• Czy styl życia wpływa na stężenie Lp(a).

Niezależny czynnik

Coraz więcej danych wskazuje, że wysokie stężenie Lp(a) stanowi istotny, niezależny czynnik ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Zależność ta dotyczy zarówno osób bez rozpoznanej choroby serca, jak i pacjentów z już istniejącą miażdżycą naczyń. Wykazano, że zwiększone stężenie Lp(a) wiąże się z większym prawdopodobieństwem wystąpienia poważnych incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak udar mózgu, zgon sercowo-naczyniowy czy konieczność rewaskularyzacji naczyń wieńcowych.

W analizach obejmujących populacje pacjentów obserwowanych przez okres kilku lat zaobserwowano, że wartości Lp(a) przekraczające 175 nmol/l korelowały ze znaczącym wzrostem ryzyka wystąpienia poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Szczególnie wyraźny wzrost ryzyka dotyczył udaru mózgu oraz zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Zależności te były jednak bardziej nasilone u osób z wcześniej rozpoznaną chorobą serca.

Nie tylko „zły cholesterol”

Istotnym aspektem jest również fakt, że podwyższone stężenie Lp(a) zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe nawet u pacjentów skutecznie leczonych statynami i osiągających niskie wartości cholesterolu LDL-C. Oznacza to, że redukcja stężenia LDL-C nie eliminuje całkowicie zagrożenia wynikającego z wysokiego poziomu Lp(a). Oba parametry wywierają niezależny i kumulujący wpływ na rozwój miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej.

Czy możemy wpłynąć na jej stężenie?

Ze względu na genetyczne podłoże stężenia Lp(a), możliwości jego obniżenia poprzez zmianę stylu życia pozostają bardzo ograniczone. Dieta, aktywność fizyczna czy redukcja masy ciała mają istotne znaczenie dla ogólnej profilaktyki sercowo-naczyniowej, jednak wpływają na poziom Lp(a) w niewielkim stopniu. Niektóre leki stosowane w terapii dyslipidemii mogą częściowo redukować stężenie tej lipoproteiny, jednak efekt ten często okazuje się niewystarczający u osób z bardzo wysokimi wartościami.

Lepiej oznaczyć raz w życiu

Oznaczenie stężenia Lp(a) to proste badanie laboratoryjne, mogące dostarczyć istotnych informacji dotyczących indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego. Coraz częściej podkreśla się znaczenie jednorazowego oznaczenia tego parametru u osób dorosłych, szczególnie w przypadku rodzinnego występowania przedwczesnych chorób serca, udaru mózgu lub hipercholesterolemii. Wczesna identyfikacja podwyższonego stężenia Lp(a) umożliwia wdrożenie bardziej intensywnej kontroli pozostałych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego i może mieć istotne znaczenie dla profilaktyki poważnych powikłań naczyniowych.

FAQ

• Czy Lp(a) to to samo co cholesterol LDL? Nie. Lipoproteina(a) ma budowę podobną do LDL, jednak zawiera dodatkowe białko -apolipoproteinę(a), która wpływa na jej właściwości proaterogenne i prozakrzepowe.

• Czy wysoki poziom Lp(a) daje objawy? Najczęściej nie. Podwyższone stężenie zwykle przebiega bezobjawowo do momentu wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych.

• Czy dieta może znacząco obniżyć Lp(a)? Wpływ diety i stylu życia na poziom Lp(a) jest ograniczony, ponieważ parametr ten jest głównie determinowany genetycznie.

• Kto powinien wykonać badanie Lp(a)? Szczególnie osoby z rodzinnym wywiadem przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych, hipercholesterolemią lub przebytymi incydentami naczyniowymi.

Podsumowanie

Lipoproteina(a) to istotny, genetycznie uwarunkowany czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Podwyższone stężenie tej cząsteczki znacznie zwiększa ryzyko udaru mózgu, zgonu sercowo-naczyniowego oraz innych poważnych powikłań naczyniowych, również u osób skutecznie leczonych statynami. Ze względu jednak na ograniczone możliwości wpływu na poziom Lp(a) poprzez styl życia, coraz większe znaczenie przypisuje się diagnostyce laboratoryjnej. Wczesne wykrycie podwyższonego stężenia Lp(a) może umożliwić skuteczniejszą profilaktykę sercowo-naczyniową i lepszą kontrolę całkowitego ryzyka naczyniowego.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Irvine A, Watt J, Kurth MJ, Mooney L, Clark-McKellar J, Keteepe-Arachi T, Lamont JV, Dowey LR, Fitzgerald P, Ruddock MW. Lipoprotein(a): the neglected risk factor in cardiovascular health. Front Cardiovasc Med. 2026 Jan 9;12.

• Bhatia, Harpreet S et al. “Independence of Lipoprotein(a) and Low-Density Lipoprotein Cholesterol-Mediated Cardiovascular Risk: A Participant-Level Meta-Analysis.” Circulation vol. 151,4 (2025): 312-321.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

W trakcie odchudzania nie rezygnuj z tłuszczu!

Jak w praktyce ograniczyć spożycie tłuszczów trans?

Zasady zdrowej diety – 32 praktyczne zalecenia

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje