Ceny w sklepach: na horyzoncie znów wzrosty?

Z najnowszej edycji cyklicznego raportu pt. „Indeks cen w sklepach detalicznych”, autorstwa UCE RESEARCH i Uniwersytetów WSB Merito, wynika, że w grudniu ub.r. codzienne zakupy zdrożały średnio o 3,8 proc. rdr. Dotyczyło to żywności, napojów bezalkoholowych i alkoholowych oraz pozostałego asortymentu, np. chemii gospodarczej i art. dla dzieci itd. Analizą objęto 17 kategorii najczęściej kupowanych produktów. W listopadzie wzrost rdr. wyniósł 4,2 proc., a w październiku – 4,1 proc. rdr. Zestawienie danych pokazuje, że ceny w sklepach nadal rosną, ale coraz wolniej.

„Spadek tempa wzrostu cen w sklepach detalicznych w grudniu był kontynuacją procesu zbliżania się jego poziomu do ogólnej inflacji. Podwyżki cen były ograniczane przede wszystkim przez konkurencję cenową pomiędzy poszczególnymi sieciami oraz znaczące spadki cen paliw, a w efekcie – koszów transportu. Jednak z punktu widzenia zwykłego konsumenta liczą się zmiany dotyczące kategorii produktów, które on sam w danym miesiącu kupuje, a tu już może nie być tak optymistycznie” – mówi dr Artur Fiks z Uniwersytetu WSB Merito.

Silny efekt bazy w grudniu

Jak stwierdza dr Robert Orpych z Uniwersytetu WSB Merito, kluczowym czynnikiem z pewnością jest efekt bazy statystycznej z grudnia 2024 roku, który był okresem relatywnie wysokich cen, co automatycznie obniża tegoroczną dynamikę wzrostu. – Sprzyjające otoczenie stworzyły także globalne spadki cen surowców żywnościowych oraz energetycznych. Sieci handlowe, zamiast windować marże, postawiły na walkę o wolumen sprzedaży, obawiając się, że zbyt wysokie ceny odstraszą oszczędnego konsumenta – dodaje ekspert.

W grudniu ceny samej żywności poszły w górę średnio o 3,1 proc. rdr. W listopadzie wzrost rdr. był na poziomie 3,7 proc., a w październiku – 3,6 proc. – W przypadku spadku tempa wzrostu cen żywności, oprócz zmniejszenia inflacji i silnej konkurencji cenowej, jednym z ważniejszych czynników jest efekt wysokiej bazy, wynikający z dużych wzrostów cen żywności w poprzednich latach. Poza tym niebanalną rolę odgrywa tu wzrost świadomości zakupowej konsumentów, co skutkuje m.in. poszukiwaniem substytutów dla produktów szybko drożejących, a w efekcie – obniżeniem popytu na te produkty i zahamowaniem wzrostu ich cen. Dużą rolę odgrywa też stabilizacja cen na rynkach hurtowych – wyjaśnia dr Artur Fiks.

Powolna stabilizacja wzrostu cen żywności

Analitycy z UCE RESEARCH zauważają, że różnica pomiędzy całym zestawieniem (wszystkimi analizowanymi kategoriami) a samą żywnością jest nadal widoczna, choć coraz mniejsza. Dr Robert Orpych uważa, że w pewnym sensie można to uznać za symptom normalizacji sytuacji rynkowej po burzliwych latach 2022-2023. Wcześniej żywność drożała znacznie szybciej niż pozostałe kategorie ze względu na szoki energetyczne i wojnę w Ukrainie, która wpłynęła na ceny zbóż i nawozów. Obecnie ta przewaga wzrostowa żywności nad innymi kategoriami stopniowo zanika, co świadczy o stabilizacji cen w rolnictwie i mniejszej presji kosztowej.

„Ustabilizowanie się czynników wpływających na poziom cen w gospodarce powoduje, iż podwyżki cen nie są już tak duże jak choćby kilka czy kilkanaście miesięcy wcześniej. W efekcie średni wzrost cen w poszczególnych kategoriach produktów w sklepach detalicznych zaczyna spadać, dążąc do poziomu inflacji, choć dla poszczególnych kategorii produktów proces ten może mieć różne tempo. W kolejnych miesiącach w większości przypadków tendencja ta powinna zostać zachowana” – komentuje dr Artur Fiks.

Co zdrożało najbardziej w grudniu

W TOP5 najbardziej drożejących kategorii rdr. w grudniu ub.r. znalazły się napoje (+9,1 proc.), słodycze i desery (+8,1 proc.), używki (+6,8 proc.), ryby (+6,7 proc. rdr.), a także środki higieny osobistej (+6,5 proc.). Jak zauważa dr Robert Orpych, te kategorie łączy kilka wspólnych czynników wyjaśniających ich pozycję w czołówce drożejących produktów. Napoje, słodycze i ryby to typowe produkty o zwiększonym popycie świątecznym. Ich sezonowość pozwala detalistom na wyższe marże w grudniu, gdyż konsumenci są mniej wrażliwi cenowo przy zakupach świątecznych.

„W przypadku napojów i używek istotne były podwyżki stawek akcyzy, wprowadzone na początku 2025 roku, które przełożyły się na wzrost cen na półkach sklepowych przez cały rok. Nie bez znaczenia były też zapowiedzi wzrostu stawek od 1 stycznia 2026 roku. Istotny był też wdrożony system kaucyjny. Ryby drożały dodatkowo przez problemy z dostępnością niektórych gatunków oraz rosnące koszty połowów i transportu chłodniczego. Środki higieny osobistej to kategoria, w której producenci konsekwentnie przerzucają na konsumentów rosnące koszty surowców chemicznych i opakowań” – wylicza dr Robert Orpych.

Z kolei w tabeli spadków rdr. widać produkty tłuszczowe (-4,7 proc.), produkty sypkie (-3,7 proc. rdr.), a także warzywa (-1,2 proc.). „W przypadku tłuszczów mamy do czynienia z utrzymującą się od dłuższego czasu tendencją spadkową ceny, która wynika przede wszystkim z bardzo wysokiej bazy. To właśnie tego typu produkty jeszcze nie tak dawno drożały najbardziej. Natomiast spadki cen warzyw i produktów sypkich w ostatnim okresie wynikają z wysokich plonów oraz ze spadku ich cen na rynkach hurtowych i światowych” – analizuje dr Artur Fiks.

Idą impulsy proinflacyjne, które nie pozwolą cenom spaść

Jak podsumowuje dr Robert Orpych, grudniowy wynik sugeruje kontynuację trendu spadkowego w pierwszych miesiącach 2026 roku. Jednak I kw. br. przynosi nowe impulsy proinflacyjne, które nie pozwolą cenom spaść. Spodziewam się, że w tym okresie dynamika wzrostu cen może ustabilizować się w przedziale 2,5-3,5 proc. rdr. – głównie dzięki efektom bazy statystycznej. Kluczowymi kwestiami będzie zachowanie stabilności na rynkach surowcowych oraz brak znaczących szoków energetycznych lub geopolitycznych.

Materiały prasowe, oprac. Sek

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Umowa z Mercosur zahamowana przez wniosek do TSUE?

Bruksela zadłużona po uszy. „Finansowy koszmar”

Najdroższe 15 minut. „Odbędzie się transfer miliardów do zagranicznych kieszeni”

»»Fala zwolnień w styczniu – oglądaj „Piątkę wGospodarce” w telewizji wPolsce24