Różne oblicza morwy

Morwa przez wiele lat kojarzyła się przede wszystkim z hodowlą jedwabników. Znacznie rzadziej trafiała jednak na stoły, a jeszcze rzadziej postrzegana była jako wartościowy element zdrowej diety. Dziś ponownie wzbudza zainteresowanie i nie tylko ze względu na swój słodki smak, ale także bogaty skład i potencjalne właściwości prozdrowotne. Zarówno morwa biała, jak i czarna są przedmiotem licznych badań wskazujących, że zawarte w nich związki bioaktywne mogą wspierać profilaktykę chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czym różnią się od siebie morwa biała i morwa czarna.

• Jakie związki bioaktywne zawierają owoce morwy.

• W jaki sposób morwa może wpływać na poziom glukozy we krwi.

• Czy morwa wspiera utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu?

• Czy morwa może chronić przed rozwojem nowotworów.

• Jakich witamin i składników mineralnych dostarcza morwa.

• W jakiej postaci najlepiej spożywać owoce morwy?

Bogactwo naturalnych przeciwutleniaczy

Rodzaj Morus obejmuje kilkanaście gatunków drzew liściastych, jednak największe znaczenie mają morwa biała (Morus alba) oraz morwa czarna (Morus nigra). Ich owoce od wieków wykorzystywane są w kuchni Azji, Bliskiego Wschodu i południowej Europy. Tradycyjna medycyna przypisywała im działanie wzmacniające i wspomagające trawienie, natomiast współczesne badania pokazują, że są one również cennym źródłem wielu substancji o korzystnym wpływie na organizm.

Owoce morwy zawierają liczne polifenole, między innymi antocyjany, flawonole oraz kwasy fenolowe. Związki te należą do silnych przeciwutleniaczy pomagających neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za rozwój stresu oksydacyjnego.

Przewlekły stres oksydacyjny odgrywa istotną rolę w rozwoju wielu chorób cywilizacyjnych, w tym miażdżycy, cukrzycy typu 2, schorzeń sercowo-naczyniowych oraz niektórych chorób neurodegeneracyjnych. Z tego względu dieta bogata w naturalne przeciwutleniacze może wspierać utrzymanie zdrowia i ograniczać ryzyko występowania tych schorzeń.

Pod względem zawartości związków przeciwutleniających szczególnie wyróżnia się morwa czarna. Jej ciemna barwa świadczy o wysokiej zawartości antocyjanów, dzięki czemu wykazuje silniejsze właściwości antyoksydacyjne niż morwa biała.

Morwa biała i czarna - czym się różnią?

Choć oba gatunki są wartościowe pod względem żywieniowym, różnią się składem chemicznym.

Morwa czarna zawiera większe ilości związków fenolowych i wykazuje silniejsze działanie przeciwutleniające. Morwa biała natomiast częściej pojawia się w badaniach dotyczących wpływu na gospodarkę węglowodanową. Wynika to z obecności substancji, które mogą spowalniać trawienie węglowodanów oraz ograniczać gwałtowny wzrost stężenia glukozy po posiłku.

Czy morwa pomaga kontrolować poziom cukru?

Jednym z najlepiej poznanych kierunków badań nad morwą jest jej wpływ na metabolizm glukozy. Dotychczasowe wyniki sugerują, że zawarte w niej związki bioaktywne mogą ograniczać poposiłkowe wzrosty glikemii oraz poprawiać wrażliwość tkanek na insulinę.

Najwięcej danych dotyczy liści morwy białej, jednak również owoce wykazują aktywność biologiczną. Obecne w nich polifenole mogą wpływać na działanie enzymów odpowiedzialnych za trawienie węglowodanów oraz transport glukozy w organizmie.

Nie oznacza to jednak, że morwa może zastąpić leczenie cukrzycy lub insulinooporności. Obecnie uważa się, że może stanowić wartościowy element zdrowej diety, wspierający kontrolę metaboliczną, szczególnie u osób z podwyższonym ryzykiem zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Korzystny wpływ na cholesterol i serce

Obiecujące wyniki dotyczą również wpływu morwy na gospodarkę lipidową. Badania wskazują, że zawarte w owocach antocyjany oraz kwas chlorogenowy mogą wspierać utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu, zwłaszcza frakcji LDL, określanej jako „zły cholesterol”.

Związki te mogą również korzystnie wpływać na funkcjonowanie śródbłonka naczyń krwionośnych oraz metabolizm tłuszczów, co w dłuższej perspektywie może sprzyjać zmniejszeniu ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Właściwości przeciwzapalne

Coraz więcej uwagi poświęca się także potencjalnemu działaniu przeciwzapalnemu morwy. Przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu uznawany jest obecnie za jeden z mechanizmów sprzyjających rozwojowi wielu chorób przewlekłych, w tym miażdżycy, otyłości i cukrzycy.

Badania laboratoryjne wskazują, że związki obecne w owocach morwy mogą ograniczać produkcję substancji odpowiedzialnych za podtrzymywanie procesu zapalnego. Choć wyniki te są obiecujące, wymagają jeszcze potwierdzenia w większych badaniach z udziałem ludzi.

Czy morwa chroni przed nowotworami?

W literaturze pojawiają się także doniesienia dotyczące potencjalnego działania przeciwnowotworowego ekstraktów z morwy. Zaobserwowano, że niektóre związki fenolowe mogą hamować namnażanie komórek nowotworowych oraz inicjować proces ich naturalnej śmierci.

Należy jednak podkreślić, że są to wyniki badań prowadzonych poza organizmem człowieka. Na ich podstawie nie można stwierdzić, że spożywanie morwy zapobiega nowotworom lub wspomaga ich leczenie.

Dlaczego warto jeść morwę?

Oprócz cennych związków bioaktywnych morwa dostarcza również wielu składników odżywczych. Jest owocem stosunkowo niskokalorycznym, zawiera błonnik pokarmowy, witaminę C, potas oraz żelazo.

Można spożywać ją na surowo, dodawać do jogurtów, owsianki czy koktajli. Dobrze sprawdza się również w postaci suszonej oraz jako składnik domowych przetworów. Warto jednak pamiętać, że przetwarzanie może zmniejszać zawartość części związków bioaktywnych, dlatego największą wartość odżywczą mają świeże owoce.

FAQ

• Czy morwa biała i morwa czarna mają takie same właściwości? Nie do końca. Oba gatunki są bogate w związki bioaktywne, jednak morwa czarna zawiera więcej antocyjanów i innych polifenoli, dzięki czemu wykazuje silniejsze właściwości przeciwutleniające. Morwa biała jest natomiast lepiej poznana pod kątem wpływu na gospodarkę węglowodanową.

• Czy morwa obniża poziom cukru we krwi? Badania sugerują, że związki obecne w morwie mogą ograniczać poposiłkowy wzrost glikemii oraz poprawiać wrażliwość tkanek na insulinę. Nie oznacza to jednak, że morwa leczy cukrzycę lub może zastąpić stosowane leczenie.

• Czy morwa pomaga obniżyć cholesterol? Wyniki badań są obiecujące. Zawarte w morwie antocyjany i inne polifenole mogą korzystnie wpływać na profil lipidowy oraz wspierać prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Nadal potrzebne są jednak kolejne badania z udziałem ludzi.

• Dlaczego morwa jest dobrym źródłem przeciwutleniaczy? Owoce morwy zawierają polifenole, w tym antocyjany, flawonole i kwasy fenolowe. Substancje te pomagają neutralizować wolne rodniki i ograniczać stres oksydacyjny uczestniczący w rozwoju wielu chorób przewlekłych.

• Czy morwa działa przeciwzapalnie? Wskazuje się, że związki obecne w morwie mogą ograniczać wytwarzanie substancji odpowiedzialnych za przewlekły stan zapalny. Dotychczasowe wyniki są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych.

• Czy morwa chroni przed nowotworami? Nie ma dowodów, że spożywanie morwy zapobiega nowotworom. Niektóre badania wykazały, że zawarte w niej związki mogą hamować rozwój komórek nowotworowych, jednak nie można przenosić tych wyników bezpośrednio na organizm człowieka.

• Jakie składniki odżywcze zawiera morwa? Morwa dostarcza błonnika pokarmowego, witaminy C, potasu i żelaza. Jest również źródłem wielu związków bioaktywnych o działaniu przeciwutleniającym.

• Jak najlepiej jeść morwę? Największą wartość odżywczą mają świeże owoce. Morwę można również dodawać do owsianki, jogurtów, koktajli czy sałatek owocowych. Dostępna jest także w postaci suszonej oraz przetworów, choć obróbka może zmniejszać zawartość części cennych związków.

• Czy morwa jest produktem niskokalorycznym? Tak. Świeże owoce morwy są stosunkowo niskokaloryczne i mogą stanowić wartościowy element zdrowej diety.

• Czy warto włączyć morwę do codziennego jadłospisu? Tak, jeśli jest spożywana jako element różnorodnej i dobrze zbilansowanej diety. Morwa nie jest „superżywnością”, która zastąpi zdrowy styl życia, ale może wzbogacić jadłospis o błonnik, witaminy oraz cenne przeciwutleniacze.

Podsumowanie

Choć wyniki badań nad morwą są bardzo obiecujące, nie należy traktować jej jako cudownego środka na cukrzycę, wysoki cholesterol czy inne choroby przewlekłe. Żaden pojedynczy produkt spożywczy nie zastąpi zdrowego stylu życia.

Morwa może natomiast stanowić cenny element dobrze zbilansowanej diety bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe i zdrowe tłuszcze. Dzięki wysokiej zawartości przeciwutleniaczy, błonnika oraz innych związków bioaktywnych może wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu i ułatwiać długofalową profilaktykę wielu chorób cywilizacyjnych.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Zhang H, Ma ZF, Luo X, Li X. Effects of Mulberry Fruit (Morus alba L.) Consumption on Health Outcomes: A Mini-Review. Antioxidants (Basel). 2018 May 21;7(5):69.

• Batiha GE, Al-Snafi AE, Thuwaini MM, Teibo JO, Shaheen HM, Akomolafe AP, Teibo TKA, Al-Kuraishy HM, Al-Garbeeb AI, Alexiou A, Papadakis M. Morus alba: a comprehensive phytochemical and pharmacological review. Naunyn Schmiedebergs Arch Pharmacol. 2023 Jul;396(7):1399-1413.

• Rodrigues EL, Marcelino G, Silva GT, Figueiredo PS, Garcez WS, Corsino J, Guimarães RCA, Freitas KC. Nutraceutical and Medicinal Potential of the Morus Species in Metabolic Dysfunctions. Int J Mol Sci. 2019 Jan 14;20(2):301.

• Thaipitakwong T, Numhom S, Aramwit P. Mulberry leaves and their potential effects against cardiometabolic risks: a review of chemical compositions, biological properties and clinical efficacy. Pharm Biol. 2018 Dec;56(1):109-118.

• Hao J, Gao Y, Xue J, Yang Y, Yin J, Wu T, Zhang M. Phytochemicals, Pharmacological Effects and Molecular Mechanisms of Mulberry. Foods. 2022 Apr 18;11(8):1170.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Jedz zgodnie z kolorami tęczy! Zasada pięciu kolorów

Co jeść, aby zwiększyć odporność i zwalczać infekcje

Jakie owoce chować do lodówki?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje