Andrzej Poczobut: "w więzieniu zostajesz sprowadzony do rzeczy"; "nie masz żadnych praw"

W więzieniu jesteś sprowadzony do pozycji rzeczy, którą przesuwają. Nie masz żadnych praw - powiedział w piątek w Radiu TOK FM Andrzej Poczobut, dziennikarz i działacz polskiej mniejszości na Białorusi, zwolniony w kwietniu z białoruskiego więzienia, w którym przebywał od marca 2021 r.

W więzieniu ponad 5 lat

Poczobut zapytany o to, co było najtrudniejsze w więzieniu, odpowiedział:

• To, że nie masz żadnych praw, jesteś sprowadzony do pozycji rzeczy, stajesz się rzeczą, którą przesuwają, mogą umieścić w jakiejkolwiek celi. Jesteś w pełni w ich władzy.

Opowiadał, że ciężki czas przeżywał w 2024 r.

• Była mocna presja. Miałem maksymalne problemy zdrowotne. Nadciśnienie, problemy z sercem itd. Ale ja obrałem drogę. Wszystkie decyzje, jak się zachowuję, zostały podjęte w 2021 r. Konsekwentnie tej linii się trzymałem - podkreślił.

Jak opisałby reżim Łukaszenki

Na pytanie, jak opisałby reżim Aleksandra Łukaszenki oraz dlaczego on tak długo trwa, ocenił, że „w ciągu tych lat aparat państwowy stał się bardzo dyspozycyjny wobec Łukaszenki”.

• Druga sprawa to pozycja Rosji. Moim zdaniem gdyby nie pozycja Rosji, Łukaszenka przegrałby w 2020 r. Ale moment, kiedy na granicy się pojawiła tzw. rezerwa putinowska, kiedy okazało się, że scenariusz, który później zobaczyliśmy w Kazachstanie, tylko w wykonaniu już kilku państw, tu Rosja była gotowa samodzielnie rozegrać. Moim zdaniem demonstracja, gromadzenie jednostek MSW rosyjskiego przy granicy i deklaracja, że zostaną użyte, jeżeliby u białoruskich organów powstały problemy, scementowały elitę, która już pękała - tłumaczył.

O, naiwni

Nawiązał do okresu, w którym wierzono w możliwość zbliżenia Łukaszenki z Zachodem i wyrwania go z rosyjskiej strefy wpływów, mówiąc:

• Tak, to była naiwność. Łukaszenka to jest polityk, który karierę zbudował w czasach pieriestrojki. Który dobrze pamięta, jak sowiecki totalitaryzm, który wydawał się potęgą, piramidą, której nie da się ruszyć, w pewnym momencie zaczął pękać i się rozsypał.

Czy Białoruś ma szansę odłączyć się od Rosji?

Zdaniem Poczobuta Białoruś może się wyzwolić dopiero wtedy, kiedy Rosja skupi się na samej sobie.

• Mam nadzieję, że jeżeli powtórzy się w jakiejś tam przyszłości sytuacja, kiedy Rosja się skupi na sobie, to Białoruś będzie miała swoją szansę - zaznaczył.

Poczobut odniósł się także do informacji medialnych, że był namawiany do tego, żeby nie odbierać od prezydenta Orderu Orła Białego.

• W żadnych wojnach polsko-polskich nie uczestniczę. Jestem obywatelem Białorusi, jestem Polakiem, ale jestem obywatelem Białorusi. I nie mam prawa głosu, czyli nie głosuję w wyborach. I dlatego nie muszę opowiadać się po jakiejś stronie. Chcę powiedzieć, że w ciągu tych wszystkich lat, w których Związek Polaków działa w warunkach nieuznawania, nielegalności, to doświadczyliśmy wsparcia ze strony wszystkich sił politycznych - podkreślił.

Poczobut przez wiele lat współpracował z polskimi mediami, relacjonując sytuację na Białorusi.

Za co Andrzej Poczobut trafił do aresztu?

Za krytyczne wypowiedzi na temat przywódcy Białorusi Aleksandra Łukaszenki trafiał do aresztu i stawał przed sądem. 25 marca 2021 r. został zatrzymany. Władze białoruskie przypisały jego działaniom – polegającym na kultywowaniu polskości i publikowaniu artykułów w mediach – znamiona „rehabilitacji nazizmu”. Aktywistę długo przetrzymywano w areszcie, a 8 lutego 2023 r. skazano na osiem lat kolonii karnej o zaostrzonym rygorze.

Sądy w Białorusi

Apelacja została odrzucona przez białoruski Sąd Najwyższy i Poczobut przebywał w kolonii karnej w Nowopołocku.

Odznaczenie prezydenta

28 kwietnia na granicy Polski i Białorusi doszło do wymiany więźniów na zasadzie „pięciu za pięciu”, w ramach której władze w Mińsku zwolniły trzech Polaków, w tym właśnie Poczobuta, i dwóch obywateli Mołdawii. 3 maja Poczobut odebrał z rąk prezydenta Karola Nawrockiego Order Orła Białego.

pap, jb