Na problemy z finansami publicznymi… Rada Fiskalna

Jeżeli rozpoczynająca z początkiem roku działalność Rada Fiskalna zadziała prawidłowo, to zyska na tym budżet i wiarygodność państwa, a w ślad za nimi obywatele i biznes - ocenili w komentarzu dla PAP eksperci SGH. Ich zdaniem, kluczowym czynnikiem będzie m.in. apolityczność członków Rady.

1 stycznia 2026 r. w Polsce zaczęła działać nowa instytucja – Rada Fiskalna. Zgodnie z definicją SGH, rady fiskalne to niezależne, apolityczne ciała, które nie decydują bezpośrednio o poszczególnych podatkach i wydatkach, ale pełnią funkcję kontrolną i opiniującą względem rządu. Wymóg ustanowienia niezależnych instytucji fiskalnych we wszystkich państwach członkowskich UE został wprowadzony w kwietniu 2024 r. W przypadku Polski funkcje i zadania Rada Fiskalnej zawiera przede wszystkim ustawa z 20 grudnia 2024 r. o Radzie Fiskalnej, w połączeniu z Ustawą o finansach publicznych. Rada jest zdefiniowana jako organ niezależny.

Zadanie przywrócenia transparentności finansów publicznych

Zdaniem ekspertów SGH dra hab. Krzysztofa Kluzy i dra Stanisława Kluzy, przed Radą stoi kluczowe zadanie wspierania procesów dotyczących zarówno przywrócenia transparentności finansów publicznych, zapewnienia ich kompletności, a także skierowania ich w długofalowe stabilne ramy, zgodnie z regułami stabilności fiskalnej. Chodzi również o dążenie do ujednolicenia stosowanych w Polsce miar długu zgodnie z metodologią unijną.

Eksperci SGH podkreślili, że Rada Fiskalna w Polsce zacznie działać w ważnym momencie dla stabilności finansów publicznych. Od 2024 r., jak wskazali, Polska została objętą procedurą nadmiernego deficytu, zgodnie z którą do 2028 r. deficyt budżetowy powinien być obniżony poniżej 3 proc. (po korekcie o przyrost wydatków obronnych o maksymalnie 1,5 proc. PKB), a dług sektora finansów publicznych ma być na wiarygodnie malejącej lub „ostrożnej” trajektorii.

„Tymczasem deficyty sektora finansów publicznych od 2024 r. każdorazowo przekraczają 6 proc. PKB. Na 2026 r. przewidziany jest deficyt 272 mld zł (6,5 proc. PKB). Zarazem oficjalna prognoza zadłużenia sektora finansów publicznych przewiduje, że dalej będzie ono istotnie rosło – łącznie o około 10 proc. PKB w latach 2027–2029” - przekazali eksperci.

Realny i raportowany państwowy dług się „rozjeżdżają”

Zauważyli, że powiększa się też rozdźwięk między długiem raportowanym jako państwowy dług publiczny (PDP), którego dotyczy limit ostrożnościowy 60 proc. w Konstytucji RP, a pełnym ujęciem długu według metodologii unijnej. „Aktualna różnica w »ukrywaniu« długu państwa (PDP) to ponad 10 proc. PKB, czyli ponad 400 mld zł. Te wszystkie negatywne zjawiska mają miejsce na poziomie budżetu centralnego – deficyty i zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego są bowiem niewielkie w porównaniu z budżetem centralnym” - dodali.

Przedstawiciele SGH zaznaczyli, że przywrócenie transparentności finansów publicznych i skierowanie ich w długofalowe stabilne ramy będzie wymagać wysokich kompetencji i standardów prac Rady, a także budowy jej wiarygodności.

„W szczególności kluczowe będą m.in.: kompetencje merytoryczne członków Rady, wysokie standardy etyczne i brak kierowania się doraźnymi celami i preferencjami politycznymi, pełna niezależność wydawanych ocen; przejrzystość metodologii prac, jak np. jawne modele, metody i szacunki alternatywne; apolityczne prognozy i ich późniejsza transparentna ewaluacja odnośnie do trafności; komunikacja społeczna i edukacja, tak by obywatele rozumieli, co Rada ocenia, z czego wynika ta ocena i jakie ma konsekwencje państwowe i społeczne; uwzględniony w pracach horyzont średnio i długoterminowy, w tym w kontekście ryzyk” - podkreślili.

Ich zdaniem, jeśli powyższe elementy zadziałają, to zyskają na tym budżet i wiarygodność państwa, a w ślad za nimi obywatele i biznes.

9 grudnia br. Senat wyraził zgodę na powołanie sześciu z siedmiu członków Rady Fiskalnej; negatywnie zaopiniowano kandydaturę zgłoszonej przez prezydenta Barbary Brodowskiej-Mączki. Przewodniczącym Rady został Sławomir Dudek.

Więcej na ten temat w „Gazecie SGH Insight”, która ukaże się drukiem w połowie stycznia i będzie dostępna na stronie https://gazeta.sgh.waw.pl/aktualny-numer. Polska Agencja Prasowa jest patronem medialnym 120-lecia Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

PAP, sek

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje

»» O bieżących wydarzeniach w gospodarce i finansach czytaj tutaj:

Za wyrzucenie paragonu 500 zł kary!

9 stycznia w stolicy wielki protest przeciw Mercosur

Obajtek: dęte oskarżenia Tuska o wielkim przekręcie SMR

»»To był jego rok! Karol Nawrocki człowiekiem roku 2025 – oglądaj w telewizji wPolsce24