Czy warto przyjmować ashwagandhę na wsparcie tarczycy?

Ashwagandha, zwana również żeń-szeniem indyjskim to roślina wykorzystywana od ponad 3000 lat w tradycyjnej medycynie indyjskiej. Współcześnie jej ekstrakty, standaryzowane głównie na zawartość witanolidów, dostępne są w postaci suplementów diety, preparatów ziołowych oraz dodatków do napojów funkcjonalnych. Sama nazwa „ashwagandha” w oznacza „zapach konia”, co pośrednio odnosi się zarówno do charakterystycznego zapachu korzenia, jak i do przypisywanego mu działania wzmacniającego.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Jak działa ashwagandha i w jaki sposób wpływa na pracę tarczycy.

• Dlaczego suplementacja ashwagandhą może być ryzykowna u osób z nadczynnością, niedoczynnością oraz chorobą Hashimoto.

• Jakie są potencjalne działania niepożądane i zagrożenia związane z brakiem standaryzacji suplementów.

• Za co odpowiadają TSH, T3 i T4.

Ashwagandha zaliczana jest do adaptogenów, a więc substancji roślinnych, mających modulować odpowiedź organizmu na bodźce stresowe. W badaniach eksperymentalnych wykazuje się jej działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające, neuroprotekcyjne oraz immunomodulujące.

Możliwy wpływ na oś podwzgórze-przysadka-tarczyca

Przedni płat przysadki mózgowej wydziela tyreotropinę (TSH, thyroid-stimulating hormone), która stymuluje tarczycę do syntezy i uwalniania dwóch głównych hormonów: trójjodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4). Wydzielanie to podlega mechanizmowi sprzężenia zwrotnego ujemnego: wzrost stężenia T3 i T4 prowadzi do zahamowania sekrecji TSH, natomiast ich niedobór do jej nasilenia.

Wskazuje się, że ekstrakt z korzenia ashwagandhy może:

• zwiększać stężenie wolnych frakcji hormonów tarczycy (FT3, FT4),

• obniżać stężenie TSH,

• potencjalnie nasilać aktywność metaboliczną organizmu.

Choroby tarczycy – przyjmować czy lepiej nie?

Niedoczynność tarczycy charakteryzuje się podwyższonym stężeniem TSH oraz obniżonym stężeniem FT3 i FT4. Objawy takiego zjawiska obejmują między innymi:

• spowolnienie metabolizmu,

• zmęczenie oraz przewlekłe uczucie senności,

• uczucie chłodu,

• zaparcia,

• przyrost masy ciała,

• obniżony nastrój.

Zwiększenie stężenia hormonów tarczycy pod wpływem ashwagandhy mogłoby w teorii przynieść częściową poprawę parametrów hormonalnych. Jednakże istnieje ryzyko nadmiernej stymulacji osi podwzgórze-przysadka-tarczyca i produkcji spowodowanej błędem ludzkim (jatrogennej) tyreotoksykozy, manifestującej się nadmiernym stężeniem T3 i T4 oraz bezpośrednio powiązanych z nimi przyspieszoną akcją serca, niezamierzoną utratą masy ciała, drżeniem rąk oraz nadmierną potliwością. Zjawisko to jest szczególnie obserwowane u osób stosujących równolegle lewotyroksynę.

Nadczynność tarczycy z kolei przebiega z obniżonym TSH oraz podwyższonym FT3 i/lub FT4. Do typowych objawów zalicza się:

• utratę masy ciała, nawet mimo zwiększonego łaknienia,

• nadmierną potliwość,

• bezsenność,

• rozdrażnienie,

• tachykardię,

• drżenie rąk,

• uczucie gorąca.

W tej grupie pacjentów dodatkowe zwiększenie stężenia hormonów tarczycy może prowadzić do nasilenia objawów oraz zwiększenia ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, w tym zaburzeń rytmu serca.

Choroby autoimmunologiczne tarczycy

Ashwagandha wykazuje działanie immunomodulujące, co w warunkach fizjologicznych może wspierać odpowiedź obronną organizmu. Jednak w chorobach autoimmunologicznych, takich jak Hashimoto modulacja odpowiedzi immunologicznej może jednak potencjalnie wpływać na dynamikę procesu zapalnego. U osób z wysokimi mianami przeciwciał przeciwtarczycowych teoretycznie istnieje ryzyko zmiany aktywności choroby i w konsekwencji progresji choroby.

Działania niepożądane

Stosowanie ashwagandhy może wiązać się z:

• nudnościami,

• bólami głowy,

• biegunką,

• reakcjami alergicznymi,

• zaburzeniami rytmu serca w przypadku nadmiernej stymulacji hormonalnej.

Istotnym problemem pozostaje także brak pełnej standaryzacji suplementów dostępnych na rynku. W niektórych preparatach stwierdza się obecność zanieczyszczeń hormonami tarczycy (T3 i T4), co może prowadzić do jatrogennej tyreotoksykozy. Dodatkowo adaptogeny mogą wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi w leczeniu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego oraz zaburzeń hormonalnych.

Brakuje również długoterminowych badań oceniających bezpieczeństwo przewlekłego stosowania ekstraktów z ashwagandhy, zwłaszcza w populacjach obciążonych chorobami przewlekłymi.

Produkcja hormonów tarczycy

Tarczyca odpowiada w około 85 proc. za produkcję T4, natomiast w mniejszym stopniu za syntezę T3. Znaczna część T3 powstaje obwodowo poprzez dejodynację T4. Hormony te odpowiadają za:

• zwiększenie podstawowej przemiany materii,

• nasilenie termogenezy,

• kurczliwość mięśnia sercowego,

• modulację funkcji ośrodkowego układu nerwowego.

We krwi hormony tarczycy występują głównie w postaci związanej z białkami transportowymi; jedynie niewielka frakcja wolna (FT3, FT4) wykazuje aktywność biologiczną.

FAQ

• Czy ashwagandha może podnosić hormony tarczycy? Tak. Dane wskazują, że może zwiększać ona stężenie FT3 i FT4 oraz obniżać TSH, co świadczy o stymulacji osi podwzgórze-przysadka-tarczyca.

• Czy ashwagandha może być pomocna w leczeniu niedoczynności tarczycy? Potencjalnie może poprawiać parametry hormonalne, jednak istnieje ryzyko wywołania nadczynności, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu lewotyroksyny.

• Dlaczego nie jest ona zalecana w nadczynności tarczycy? Ponieważ może dodatkowo zwiększać stężenie hormonów tarczycy, nasilając objawy takie jak tachykardia, drżenie rąk czy bezsenność.

• Czy ashwagandha jest bezpieczna w chorobach autoimmunologicznych? Wykazuje działanie immunomodulujące, dlatego w chorobach takich jak Hashimoto może potencjalnie wpływać na aktywność procesu autoimmunologicznego i szybszą progresję choroby.

• Jakie są najczęstsze działania niepożądane stosowania ashwagandhy? Nudności, bóle głowy, biegunka, reakcje alergiczne. W przypadku nadmiernej stymulacji hormonalnej - objawy tyreotoksykozy.

• Czy suplementy z ashwagandhą są zawsze standaryzowane? Nie. Brak jednolitej standaryzacji może skutkować zmienną zawartością substancji aktywnych, a w niektórych przypadkach zanieczyszczeniami hormonami tarczycy.

Podsumowanie

Ashwagandha wykazuje potencjał modulowania osi podwzgórze-przysadka-tarczyca poprzez wpływ na stężenie FT3, FT4 oraz TSH. Działanie to może mieć istotne znaczenie kliniczne zarówno w niedoczynności, jak i nadczynności tarczycy. U części osób możliwa jest poprawa parametrów hormonalnych, jednak istnieje również znaczne ryzyko indukcji nadczynności, zwłaszcza przy równoczesnym leczeniu uzupełniającym lub w przypadku stosowania preparatów o niepewnym składzie.

Z uwagi na ograniczoną standaryzację suplementów oraz brak danych dotyczących bezpieczeństwa długoterminowego, stosowanie ekstraktu z ashwagandhy wymaga szczególnej ostrożności u osób z zaburzeniami czynności tarczycy oraz innymi chorobami przewlekłymi.

Filip Siódmiak

Źródło:

• Wiciński M, Fajkiel-Madajczyk A, Sławatycki J, Szambelan M, Szyperski P, Wojciechowski P, Wójcicki J, Gawryjołek M. Ashwagandha (Withania somnifera) and Its Effects on Well-Being—A Review. Nutrients. 2025; 17(13):2143.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj tutaj:

Jedząc, nie spieszmy się. Nie warto

Przez ten błąd nie chudniesz! Dietetyk radzi

Zasady zdrowej diety – 32 praktyczne zalecenia

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje