Dieta ketogenna szczególnie pomocna w jednym przypadku

Padaczka stanowi grupę przewlekłych schorzeń neurologicznych, charakteryzujących się nawracającymi napadami wynikającymi z nieprawidłowej aktywności bioelektrycznej mózgu. Występuje u około 1 proc. populacji i obejmuje szerokie spektrum objawów - od krótkotrwałych zaburzeń świadomości aż po uogólnione napady drgawkowe. Współczesne podejście terapeutyczne umożliwia skuteczną kontrolę choroby u większości pacjentów, co pozwala na prowadzenie aktywnego życia społecznego i zawodowego.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Jaką rolę odgrywa dieta ketogenna w leczeniu padaczki lekoopornej.

• Jak działa mechanizm diety ketogennej.

• Jakie są jej potencjalne korzyści i ograniczenia.

Przede wszystkim farkamoterapia

Farmakoterapia stanowi podstawową metodę leczenia i wykazuje skuteczność u około 70 proc. chorych. W tej grupie stosowanie diety ketogennej nie jest rutynowo zalecane ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych oraz brak konieczności stosowania alternatywnych metod terapeutycznych. Odmienna sytuacja dotyczy jednak pacjentów z padaczką lekooporną, definiowaną jako brak odpowiedzi na co najmniej dwa odpowiednio dobrane leki przeciwpadaczkowe. W tej grupie dieta ketogenna może stanowić istotny element postępowania terapeutycznego.

Czym charakteryzuje się dieta ketogenna?

Dieta ketogenna jest modelem żywienia o bardzo niskiej podaży węglowodanów i wysokiej zawartości tłuszczów, przy zachowaniu kontrolowanej ilości białka. Klasyczne proporcje makroskładników wynoszą najczęściej 3:1 lub 4:1 (stosunek tłuszczu do sumy białka i węglowodanów). Taki sposób żywienia prowadzi do wprowadzenia w stan ketozy, w którym organizm wykorzystuje ciała ketonowe jako główne źródło energii zamiast glukozy.

Zmiana podstawowego substratu energetycznego wiąże się z istotnymi modyfikacjami metabolizmu. W normalnych warunkach fizjologicznych glukoza stanowi podstawowe paliwo dla komórek, a jej nadmiar magazynowany jest w postaci glikogenu. W diecie ketogennej, wskutek ograniczenia podaży węglowodanów, dochodzi do wyczerpania zapasów glikogenu oraz nasilenia procesów lipolizy i ketogenezy. W efekcie wzrasta stężenie ciał ketonowych oraz wolnych kwasów tłuszczowych, przy jednoczesnym obniżeniu poziomu glukozy.

Mechanizm przeciwpadaczkowego działania diety ketogennej nie jest w pełni poznany, jednak wskazuje się na jej wpływ na zmniejszenie pobudliwości neuronów. Zwiększone stężenie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz ketonów w ośrodkowym układzie nerwowym może modulować przewodnictwo synaptyczne i stabilizować aktywność neuronalną, co prowadzi do redukcji częstości napadów.

Dieta ketogenna znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu padaczki lekoopornej, jednak w wybranych jednostkach chorobowych może stanowić terapię pierwszego wyboru. Dotyczy to między innymi deficytu transportera glukozy typu 1 (GLUT1), niedoboru dehydrogenazy pirogronianowej oraz niektórych ciężkich zespołów padaczkowych wieku dziecięcego.

Czy faktycznie jest skuteczna?

Skuteczność tak wprowadzonej interwencji żywieniowej jest zróżnicowana. U około 50-60 proc. pacjentów obserwuje się redukcję liczby napadów o co najmniej połowę, z kolei u części chorych możliwe jest niemal całkowite ich ustąpienie. W niektórych przypadkach dieta pozwala również na zmniejszenie dawek leków przeciwpadaczkowych lub ich całkowite odstawienie.

Skutki uboczne

Pomimo potencjalnych korzyści, dieta ketogenna wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Do najczęściej obserwowanych należą zaburzenia lipidowe, zaparcia, spowolnienie wzrastania u dzieci oraz wzmożona demineralizacja kości. Istnieją również przeciwwskazania do jej stosowania, obejmujące przykładowo zaburzenia metabolizmu tłuszczów, choroby wątroby, kamicę nerkową czy wybrane schorzenia kardiologiczne.

Wdrożenie takiej diety wymaga nie tylko niezwykle starannego i sumiennego przygotowania, ale i również ścisłego nadzoru specjalistycznego. Proces ten obejmuje diagnostykę laboratoryjną, stopniowe wprowadzanie zmian w składzie diety oraz regularne monitorowanie stanu pacjenta. Kluczowe znaczenie ma precyzyjne planowanie posiłków oraz konsekwentne przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, ponieważ nawet niewielkie odstępstwa mogą wpływać na skuteczność leczenia.

Czas trwania terapii dietą ketogenną zależy od jednostki chorobowej oraz uzyskanej odpowiedzi klinicznej. W większości przypadków stosowana jest przez około dwa lata, po czym podejmowana jest próba jej stopniowego zakończenia. W niektórych rzadkich zaburzeniach metabolicznych konieczne jest jej utrzymanie przez całe życie.

FAQ

• Czy dieta ketogenna stosowana jest u wszystkich pacjentów z padaczką? Nie. Jest zarezerwowana głównie dla przypadków lekoopornych lub wybranych chorób metabolicznych.

• Czy dieta ketogenna powoduje redukcję masy ciała u pacjentów z padaczką? Nie musi. W terapii padaczki stosuje się dietę normokaloryczną, dostosowaną do zapotrzebowania pacjenta.

• Jak szybko pojawiają się efekty diety? Pierwsze efekty mogą być widoczne w ciągu kilku dni lub tygodni, natomiast pełna ocena skuteczności następuje zwykle do 3 miesięcy.

• Czy dieta ketogenna jest bezpieczna? Może być bezpieczna pod warunkiem ścisłego nadzoru medycznego i dietetycznego.

• Dlaczego dieta wymaga tak dużej precyzji? Ponieważ nawet niewielkie odchylenia w podaży makroskładników mogą zaburzyć stan ketozy i obniżyć skuteczność leczenia.

Podsumowanie

Dieta ketogenna to uznana metoda terapeutyczna stosowana w leczeniu wybranych postaci padaczki, szczególnie lekoopornej. Jej działanie opiera się na zmianie metabolizmu energetycznego i wpływie na funkcjonowanie układu nerwowego. Pomimo udokumentowanej skuteczności u części pacjentów, jej stosowanie wiąże się z ograniczeniami i ryzykiem działań niepożądanych. Z tego względu wymaga indywidualnej kwalifikacji, specjalistycznego nadzoru oraz ścisłego przestrzegania zaleceń terapeutycznych.

Filip Siódmiak

Źródła:

• Neal, Elizabeth G et al. “The ketogenic diet for the treatment of childhood epilepsy: a randomised controlled trial.” The Lancet. Neurology vol. 7,6 (2008): 500-6.

• Kossoff, Eric H et al. “Optimal clinical management of children receiving dietary therapies for epilepsy: Updated recommendations of the International Ketogenic Diet Study Group.” Epilepsia open vol. 3,2 175-192. 21 May. 2018.

• Neal, E G, and J H Cross. “Efficacy of dietary treatments for epilepsy.” Journal of human nutrition and dietetics : the official journal of the British Dietetic Association vol. 23,2 (2010): 113-9.

• Liu, Hongyan et al. “Ketogenic diet for treatment of intractable epilepsy in adults: A meta-analysis of observational studies.” Epilepsia open vol. 3,1 9-17. 19 Feb. 2018.

»» Inne porady dotyczące zdrowia i diety czytaj i oglądaj tutaj:

W trakcie odchudzania nie rezygnuj z tłuszczu!

Jak w praktyce ograniczyć spożycie tłuszczów trans?

Zasady zdrowej diety – 32 praktyczne zalecenia

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje