Już dwie filiżanki kawy lub herbaty obniżają ryzyko demencji

Wyniki najnowszej analizy opublikowanej w lutym 2026 roku na łamach „Journal of the American Medical Association” wskazują na potencjalny związek pomiędzy regularnym spożyciem kawy i herbaty, a niższym ryzykiem rozwoju zaburzeń poznawczych, w tym demencji.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czy regularne picie kawy i herbaty wiąże się z niższym ryzykiem demencji.

• Jakie ilości napojów korelują z najkorzystniejszym efektem.

• Jakie mechanizmy biologiczne mogą tłumaczyć działanie neuroprotekcyjne kawy czy herbaty.

Badanie objęło ponad 131 000 uczestników, których stan zdrowia oraz funkcje kognitywne monitorowano w perspektywie aż 43 lat. Długookresowy charakter obserwacji umożliwił więc ocenę zależności między wzorcami spożycia napojów zawierających kofeinę, a zmianami w funkcjonowaniu poznawczym w późniejszych etapach życia.

Wyniki badania

W przytaczanym badaniu osoby deklarujące codzienne spożycie kawy i/lub herbaty wykazywały istotnie statystycznie niższe ryzyko rozwoju demencji o około 18 proc. w porównaniu z osobami niespożywającymi regularnie tych napojów. Zależność ta dotyczyła wyłącznie napojów zawierających kofeinę, co sugeruje potencjalną rolę tego alkaloidu jako czynnika o działaniu neuroprotekcyjnym.

Dodatkowo w grupie konsumentów kawy kofeinowej rzadziej odnotowywano subiektywne pogorszenie funkcji poznawczych. Efekt ten był widoczny zarówno u osób z wysokim, jak i niskim genetycznym ryzykiem rozwoju demencji, co sugeruje, że potencjalne działanie ochronne kofeiny może być względnie niezależne od predyspozycji genetycznych.

Jak to może działać?

Autorzy badania wskazują na kilka możliwych mechanizmów wyjaśniających obserwowane zależności. Po pierwsze kofeina może modulować aktywność receptorów dla adenozyny, wpływając na neuroprzekaźnictwo oraz procesy neurozapalne. Ponadto zarówno kawa, jak i herbata stanowią istotne źródło polifenoli, wykazujących działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Związki te mogą ograniczać stres oksydacyjny, redukować uszkodzenia komórkowe oraz modulować odpowiedź zapalną w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, co w długiej perspektywie może sprzyjać utrzymaniu wysokiej sprawności poznawczej.

Ile tych napojów?

Najbardziej korzystne wyniki odnotowano przy umiarkowanym spożyciu napojów: 2-3 filiżanki kawy dziennie lub 1-2 filiżanki herbaty na dobę. Nie odnotowano jednak dodatkowych korzyści przy wyższym spożyciu.

Nie wszystko można przełożyć na realia

Należy jednak podkreślić, że badanie miało charakter obserwacyjny. Oznacza to, że wykazana zależność nie pozwala na sformułowanie wniosków o charakterze czysto przyczynowo-skutkowym. Na ryzyko rozwoju demencji wpływa wiele czynników, w tym aktywność fizyczna, poziom wykształcenia, dieta ogółem, choroby współistniejące czy styl życia. Nie można wykluczyć więc, że osoby regularnie spożywające kawę i herbatę różnią się pod względem innych zachowań zdrowotnych od osób ich niespożywających.

FAQ

• Czy kawa bezkofeinowa działa ochronnie? W badaniu efekt ochronny obserwowano wyłącznie w przypadku napojów zawierających kofeinę.

• Ile kawy dziennie może przynieść potencjalne korzyści? Najlepsze wyniki odnotowano przy spożyciu 2-3 filiżanek kawy oraz 1-2 filiżanek herbaty na dzień.

• Czy osoby z obciążeniem genetycznym również mogą odnieść korzyść? Tak, obserwowano podobną zależność niezależnie od poziomu genetycznego ryzyka demencji.

• Czy można traktować te wyniki jako realne zalecenie kliniczne? Nie. Badanie ma charakter obserwacyjny, dlatego wskazuje na korelację, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Podsumowanie

Długoterminowa analiza kohortowa sugeruje, że umiarkowane spożycie kawy i herbaty zawierających kofeinę może wiązać się z niższym ryzykiem rozwoju demencji oraz wolniejszym pogorszeniem funkcji poznawczych. Potencjalne mechanizmy takiego działania obejmują między innymi działanie neuroprotekcyjne kofeiny oraz właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne zawartych w kawie czy herbacie polifenoli. Ze względu jednak na obserwacyjny charakter badania wyniki należy interpretować ostrożnie, traktując je jedynie jako przesłankę do dalszych badań.

Filip Siódmiak

Źródło:

• Zhang, Yu et al. “Coffee and Tea Intake, Dementia Risk, and Cognitive Function.” JAMA, e2527259. 9 Feb. 2026.

»» Inne informacje o piciu herbaty, diecie i zdrowiu czytaj tutaj:

Pijesz taką herbatę? Lepiej uważaj, możesz sobie poważnie zaszkodzić

Tęczowy osad na herbacie? Zobacz o co chodzi…

Nie pij herbaty w trakcie jedzenia!

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje