Hipoglikemia – jak reagować przy niskim poziomie cukru

Hipoglikemia to stan polegający na obniżeniu stężenia glukozy we krwi poniżej wartości uznawanych za fizjologiczne i prawidłowe. Glukoza stanowi podstawowe źródło energii dla komórek organizmu, w szczególności dla ośrodkowego układu nerwowego, dlatego jej niedobór może prowadzić do poważnych zaburzeń funkcjonowania organizmu, a w skrajnych przypadkach stanowić nawet zagrożenie życia.

Czego dowiesz się z artykułu?

• Czym jest hipoglikemia i jakie wartości glikemii ją definiują.

• Jak organizm reguluje poziom cukru.

• Czy hipoglikemia może wystąpić tylko u chorych na cukrzycę.

• Jakie są objawy hipoglikemii.

• Jak postępować w łagodnych i ciężkich epizodach niedocukrzenia.

Czym jest hipoglikemia?

Termin „hipoglikemia” wywodzi się z języka greckiego - przedrostek hypó oznacza „poniżej”, natomiast glykýs odnosi się do smaku słodkiego i jest podstawą pojęcia glikemii, czyli stężenia glukozy we krwi. Hipoglikemia oznacza zatem spadek glikemii poniżej ustalonej normy.

U osób zdrowych mechanizmy regulujące stężenie glukozy we krwi, obejmujące głównie działanie insuliny i glukagonu, pozwalają na utrzymanie glikemii w wąskim zakresie wartości. Na czczo prawidłowe stężenie glukozy powinno mieścić się w przedziale 70–99 mg/dl. Zaburzenia tych mechanizmów, charakterystyczne między innymi dla cukrzycy typu 1 i typu 2, istotnie zwiększają ryzyko wystąpienia hipoglikemii, jednakże epizody obniżonej glikemii mogą występować również u osób zdrowych.

Kiedy rozpoznajemy hipoglikemię?

Za hipoglikemię uznaje się obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Wyróżnia się kilka poziomów jej nasilenia. Wartości poniżej 70 mg/dl traktowane są jako próg ostrzegawczy, zazwyczaj wymagający podjęcia działań zapobiegających dalszemu spadkowi, niezależnie od obecności objawów. Stężenie glukozy poniżej 54 mg/dl określa się jako hipoglikemię klinicznie istotną, natomiast ciężka hipoglikemia wiąże się z wyraźnym upośledzeniem funkcji poznawczych i koniecznością pomocy ze strony osób trzecich.

Hipoglikemia może występować również u osób bez cukrzycy, między innymi pod postacią hipoglikemii reaktywnej, pojawiającej się zazwyczaj 2-5 godzin po posiłku. Mechanizmy tego zjawiska nie są w pełni poznane. Wśród czynników sprzyjających wymienia się nieregularne spożywanie posiłków, stosowanie długich przerw pomiędzy nimi, małą liczbę posiłków w ciągu dnia, dietę bogatą w wysoko przetworzone węglowodany, nadmiar masy ciała, niski poziom aktywności fizycznej, zaburzenia rytmu dobowego oraz niedobór snu.

Jak objawia się niski poziom cukru?

Objawy hipoglikemii są zróżnicowane i mają charakter bardzo indywidualny. Mogą obejmować zarówno objawy autonomiczne, takie jak drżenie, potliwość, kołatanie serca, uczucie głodu czy niepokój, jak i objawy neurologiczne, wynikające z niedoboru glukozy w mózgu. Do tej grupy należą zaburzenia koncentracji, mowy i widzenia, splątanie, senność, nieracjonalne zachowanie, a w ciężkich przypadkach nawet utrata przytomności czy śpiączka. Objawy mogą wystąpić nie tylko przy niskich bezwzględnych wartościach glikemii, ale również w sytuacji jej gwałtownego spadku.

U części osób dochodzi do rozwoju nieświadomości hipoglikemii, polegającej na braku typowych objawów ostrzegawczych przy współistnieniu niskiego stężenia glukozy we krwi. W takich przypadkach objawy neurologiczne wynikające z niskiego stężenia cukru mogą pojawiać się jako pierwsze, co znacząco zwiększa ryzyko ciężkich incydentów hipoglikemii.

Jak reagować?

Postępowanie w hipoglikemii zależy od jej stopnia nasilenia i stanu osoby dotkniętej epizodem. Jeśli chory jest przytomny i może połykać, zaleca się podanie około 15 g węglowodanów prostych, takich jak glukoza lub dekstroza. Przykładowo może to być porcja soku, cukierek czy owoc o wysokim indeksie glikemicznym Po około 15 minutach należy ponownie ocenić glikemię i w razie potrzeby powtórzyć podanie węglowodanów. W sytuacjach zwiększonego ryzyka nawrotu hipoglikemii wskazane jest dodatkowe spożycie węglowodanów złożonych oraz dalsze monitorowanie stężenia glukozy.

W przypadku utraty przytomności lub niemożności doustnego przyjęcia węglowodanów konieczne jest podanie glukagonu drogą domięśniową, podskórną lub donosową oraz wezwanie pomocy medycznej. Po odzyskaniu przytomności zaleca się doustne spożycie węglowodanów w celu zapobieżenia ponownemu spadkowi glikemii.

W trakcie leczenia hipoglikemii nie zaleca się stosowania produktów bogatych w tłuszcz, opóźniających wchłanianie glukozy, ani produktów o nieznanej zawartości cukru lub stwarzających ryzyko zadławienia.

FAQ

• Czy hipoglikemia dotyczy wyłącznie osób z cukrzycą? Nie. Choć najczęściej występuje u osób leczonych insuliną lub niektórymi lekami przeciwcukrzycowymi, może pojawiać się również u osób bez rozpoznanej cukrzycy.

• Od jakiej wartości glikemii mówi się o hipoglikemii? Za hipoglikemię uznaje się stężenie glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl.

• Czy objawy hipoglikemii zawsze są odczuwalne? Nie. U części osób dochodzi do nieświadomości hipoglikemii, czyli braku typowych objawów ostrzegawczych.

• Jakie węglowodany najlepiej stosować w leczeniu hipoglikemii? Najskuteczniejsze są węglowodany proste, takie jak glukoza lub dekstroza, ze względu na szybkie wchłanianie.

• Kiedy konieczne jest podanie glukagonu? W przypadku ciężkiej hipoglikemii, gdy osoba traci przytomność lub nie jest w stanie bezpiecznie przyjąć węglowodanów drogą doustną.

Podsumowanie

Hipoglikemia jest stanem wynikającym z niedoboru glukozy we krwi, który może prowadzić do szerokiego spektrum objawów - od łagodnych do zagrażających życiu. Może dotyczyć zarówno osób z cukrzycą, jak i osób zdrowych. Kluczowe znaczenie mają wczesne rozpoznanie, właściwa reakcja oraz edukacja osób narażonych i ich otoczenia w zakresie postępowania w przypadku epizodu niedocukrzenia.

Filip Siódmiak

»» O zdrowiu i diecie czytaj więcej tutaj:

Nieoczywiste powikłania cukrzycy

Jak zadbać o nerki w cukrzycy?

Inteligentna insulina. Przełom w leczeniu cukrzycy?

»» Odwiedź wgospodarce.pl na GOOGLE NEWS, aby codziennie śledzić aktualne informacje